Savaş ve afet bölgelerinde görevli Kızılay personeline nakdi tazminat hakkı geliyor

Teklif ile, Türk Kızılay’ın görev ve yetkileri ile hak ve muafiyetlerine ilişkin düzenleme yapılması amaçlanmaktadır. Bu kapsamda, Türk Kızılay’ın; ulusal ve uluslararası insani yardım kuruluşu niteliğinin güçlendirilmesi; afet, savaş, sağlık, insani yardım ve sosyal destek alanlarında yurt içi ve yurt dışında faaliyet yürütmesi; adı, bayrağı ve ambleminin uluslararası sözleşmelerle kabul edilen bütün hak ve bağışıklıklardan yararlanması ve bunların tarafsızlık ve koruma işareti niteliğinde olduğunun düzenlenmesi; savaş esirleri, siviller ve afet mağdurlarına yönelik yardım, gözlem, haberleşme ve kayıpları araştırma faaliyetleri yapması; görev ve yetkileri doğrultusunda ilgili kamu kurum ve kuruluşlarıyla koordinasyon kurması ve protokoller yapması; afet yönetimi ve insani yardım kapasitesini artırabilmesi amacıyla ilk yardım, afet lojistiği ve geçici barınmaya yönelik ürün ve hizmetlerin alımının stratejik alım kapsamında değerlendirilmesi; bazı taşınır malların bedelsiz devrinden yararlanması, belirli vergi ve harçlardan muaf olması ve ithal edilen yardım malzemeleri için gümrük kolaylıklarından faydalanması; kan hizmetlerinin sürdürülebilirliğine yönelik düzenlemeler yapılması; olağanüstü dönemler ile afet, savaş ve çatışma zamanlarında faaliyetlerini gerçekleştirmek üzere faaliyet bölgesinde bilfiil görev alan personeline nakdi tazminat ödenmesi ve Türk Kızılay il merkez şube başkanı ile varsa ilçe şube başkanlarının sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakfı mütevelli heyetinde görev alması öngörülmektedir.

GENEL GEREKÇE

Türk Kızılay, 21/1/1953 tarihli ve 6020 sayılı Harb Felâketzedelerinin Himayesine Dair 12 Ağustos 1949 tarihli Cenevre Sözleşmelerinin Onanması Hakkında Kanunla onaylanan 12 Ağustos 1949 tarihli Cenevre Sözleşmelerine ve 1986’da 25. Uluslararası Kızılhaç ve Kızılay Konferansı’nda kabul edilen Uluslararası Kızılhaç-Kızılay Hareketi Tüzüğüne bağlı, Cumhurbaşkanının yüksek himayeleri altında faaliyet gösteren uluslararası yardım kuruluşudur. Türk Kızılay ihtiyaç halinde dayamşmanın, ıztırap anında eşitliğin, savaşın en kızgın anında insancıllığın, tarafsızlığın ve barışın simgesidir.
Türk Kızılay’m kuruluş amacı; her koşulda, yerde ve zamanda, hiçbir ayrım yapmaksızm, her ne sebeple ortaya çıkarsa çıksın insan ızdırabını dindirmek, korunmasız insanlara yardım etmek, toplumsal dayanıklılığı artırmak, hayata tutundurmak için kan bileşenlerini temin etmek, doğal ve beşeri afetler ortaya çıkmadan önce risklerini azaltmak ve ortaya çıktıktan sonra devlet kurum ve kuruluşlanna yardımcı rol üstlenerek gerekli çalışmaları yapmaktır.
Kökeni 1868 yılında kurulan Hilal-i Ahmer Cemiyetine dayanan Türk Kızılay, yalnızca bir yardım kuruluşu değil, aynı zamanda milli afet ve acil durum kapasitesinin tamamlayıcısı olarak görev yapmaktadır. Özellikle afet dönemlerinde yürüttüğü kan ve kan bileşenlerinin temini, beslenme hizmetlerinin organizasyonu, geçici barınma ve barınma alanlarmın oluşturulması görevleriyle, ulusal düzeyde hızlı müdahale ve koordinasyon kabiliyeti kazanmıştır. Bu nitelikleriyle Türk Kızılay, hem tarihî hem kurumsal olarak devletin afet yönetimi sisteminin ayrılmaz bir bileşenidir.
Ülkemizin bölgesel ve küresel insani yardım ve afet müdahale hizmetlerinin kapsam ve boyutunun artması, komşu ülkelerde yaşanan istikrarsızlık ve çatışmaların ülkemize göç hareketleri olarak yönelmesi, Türk Kızılay’ın yasal düzenleme ile ivedi güçlendirilmesini zaruri kılmıştır.
Öte yandan Türk Kızılay’ın milli ödev olarak gerçekleştirdiği Güvenli Kan Tedariki, Türkiye Afet Müdahale Planı çerçevesinde üstlendiği Afet Müdahale görevleri ile yurt içi ve yurt dışı olağanüstü durumlar ve afetlerde gerçekleştirdiği faaliyetler için yapılan harcamalarda öz kaynaklar zaman zaman yetersiz kalmaktadır. Bu durum ülkemiz için farklı senaryolara göre ihtiyaç duyulan afet, insani yardım ve kan hizmetleri kapasitesinin artınlmasına yönelik yapılması gereken atılımları olumsuz yönde etkilemekte, uzun vadeli plan yapma konusunda Türk Kızılay’ı zaafa uğratmaktadır.
2024 yılında gerçekleştirilen 34. Uluslararası Kızılay ve Kızılhaç Konferansında kabul edilen 4 Nolu Karar, Devletleri Kızılay ve Kızılhaç Milli dernekleri için özel hukuki statülerini düzenleyen, kamu otoritesine insani ilkeler temelinde etkin yardımcı rol yürütebilmelerini sağlayacak münhasır kanun düzenlemesi yapmaya teşvik etmektedir. Bu kapsamda Türk Kızılay'ın uluslararası alanda daha güçlü bir şekilde temsil edilebilmesi için özel bir kanun düzenlemesine ihtiyaç duyulmaktadır.
Bu kapsamda Türk Kızılay’ın ulusal mevzuat ve taraf olunan uluslararası sözleşmelerden kaynaklanan görev ve sorumluluklarını etkin, hızlı ve kesintisiz şekilde yerine getirebilmesi, faaliyetlerinin gerektirdiği mali kaynaklara sürdürülebilir biçimde erişebilmesi ve ülkemizin ulusal ve uluslararası insani yardım alanındaki artan faaliyetlerine daha güçlü katkı sunabilecek kurumsal kapasiteye kavuşturulması gerekmektedir. Bu amaçla Kanun Teklifi ile Türk Kızılay’ın görev alamna giren faaliyetleri daha etkin bir yapıda yürütebilmesini teminen görev ve yetkileri ile hak ve muafiyetlerine ilişkin düzenleme yapılmaktadır.

MADDE GEREKÇELERİ

MADDE 1- Madde ile Kanunun amacı ve kapsamı belirlenmektedir.
MADDE 2- Madde ile Kanunda yer alan ve uygulamaya esas terimlerin tanımlarına yer verilmektedir.
MADDE 3- Madde ile Türk Kızılay’ın görev ve yetkilerine ilişkin düzenleme yapılmaktadır. Bu kapsamda;
Birinci fıkra ile Türk Kızılay’ın, ihtiyaç sahibi insanların ihtiyaçlarının giderilmesi, afet ve acil durumlar ile savaş zamanlarında hastalıkların önlenmesi ve sağlık koşullarının iyileştirilmesi, insanların yaşadığı olumsuzlukların ortadan kaldırılması amacıyla yurt içinde ve yurt dışında faaliyet gösteren uluslararası insani yardım kuruluşu olduğu ifade edilmektedir.
ikinci fıkra ile Türk Kızılay’ın Cenevre Sözleşmelerinde belirtilen Millî Cemiyet niteliğinde olduğu ve Türk Kızılay’a uluslararası sözleşmeler doğrultusunda verilmiş münhasır hak ve yükümlülükleri amaç edinen başkaca bir tüzel kişilik kurulamayacağı hüküm altına alınmaktadır.
Üçüncü fıkra ile yaklaşık 158 yıldır farklı isim ve ünvanlar altında toplumsal hafızada yer edinen Türk Kızılay’ın kullanabileceği adlar belirlenmektedir.
Dördüncü fıkra ile Türk Kızılay’ın adı, bayrağı ve ambleminin uluslararası sözleşmelerle kabul edilen bütün hak ve bağışıklıklardan yararlanacağı ile tarafsızlık ve koruma işareti niteliğinde olduğu hüküm altına alınmaktadır.
Beşinci fıkra ile Türk Kızılay’ın, savaş esirleri ve sivillerin tutulduğu yerleri ziyaret etme, koşulları izleme, aile haberleşmesini sağlama, kayıplan araştırma ve insani yardım ulaştırma faaliyetlerini yerine getirmesi ve esir değişimleri ile aile birleşimlerinde aracı olarak görev yapacağı hüküm altına alınmaktadır.
Altıncı fıkra ile Türk Kızılay’ın, ilgili kamu kurum ve kuruluşlanyla koordinasyon içerisinde afet ve insani krizlerden etkilenen kişilerin bulunduğu merkezlere erişebilmesi ve bu kişilere yönelik gözlem ve raporlama faaliyetleri yürütebilmesi amacıyla düzenlenme yapılmaktadır.
Yedinci fıkra ile Türk Kızılay; Uluslararası Kızılay ve Kızılhaç Dernekleri Federasyonu, Uluslararası Kızılhaç Komitesi ve ülkelerin Kızılay ve Kızılhaç Milli Cemiyetlerinden Türkiye'ye olağan veya olağanüstü hallerde gelen ayni ve nakdi yardımlarımn alınması ve kullanılması ile ilgili tek yetkili kuruluş olarak nitelendirilmektedir.
MADDE 4- Madde ile Türk Kızılay’a ulusal mevzuattan ve uluslararası sözleşmelerden kaynaklı görevlerini daha etkin ve verimli bir şekilde yerine getirebilmesi için bazi hak ve muafiyetlerin sağlanması amaçlanmaktadır. Bu kapsamda;
Birinci fıkra ile afet ve acil durumlar ile afetlere hazırlık ve olağanüstü dönemlerde; ulusal afet yönetimi kapasitesinin güçlendirilmesi, tedarik güvenliğinin sağlanması, müdahale süreçlerinin hızlandırılması, ihtiyaç ve mağduriyetlerin giderilmesi, hastalıkların önlenmesi ve sağlık koşullarının iyileştirilmesi amacıyla Türk Kızılay ile Türk Kızılay’ın iktisadi işletmeleri, iştirakleri veya şirketleri tarafindan bizzat üretilen ilk yardım hizmetleri, afet lojistik hizmetleri ve geçici barınmaya yönelik ürün ve hizmetlerin stratejik alım kapsamında olduğu belirtilerek bunların teminine ilişkin düzenleme yapılmaktadır.
İkinci fıkra ile Türk Kızılay’a ilgili mevzuat hükümlerine göre uygun görülen taşınır mallann tahsisi ile makine, teçhizat, gereç ve benzeri taşınır malların bedelsiz devrine olanak sağlanmaktadır. 
Üçüncü fıkra Türk Kızılay’ın ihtiyaç sahibi kişilere yapacağı yardımın sağlıklı yapılması ve mükerrer yardım yapılmaması amacıyla Türk Kızılay’ın Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile protokol yapabilmesine olanak sağlanmaktadır.
Dördüncü fıkra ile Türk Kızılay’ın cezaevi yapı harcından muaf tutulması amaçlanmaktadır.
Beşinci fıkra ile hizmetin sürdürülebilirliğinin sağlanması adına Türk Kızılay tarafından kamuya ait sağlık hizmet sunucuları ile kamu üniversitelerine ait sağlık hizmet sunucularına temin edilen kan bileşenlerinin bedellerinin Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından ilgili sağlık hizmeti sunucusunun alacaklarmdan mahsup edilmek suretiyle Türk Kızılay’a aktarılacağı hükme bağlanmaktadır.
Altıncı fıkra ile Türk Kızılay’ın kuruluş amacı doğrultusunda kullanılmak üzere ithal edilen bazı mal ve maddelerin gümrük vergilerinden muaf tutulması amaçlanmaktadır.
MADDE 5- Madde ile Tüzük ile düzenlenecek alanlar belirlenmektedir.
MADDE 6- Madde ile Kanunda hüküm bulunmayan hallerde, ortaya çıkabilecek hukuki boşlukları ve olası ihtilaftan ortadan kaldırmak maksadıyla, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ile 5253 sayılı Dernekler Kanununun hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiştir.
MADDE 7- Maddenin birinci fıkrasıyla olağanüstü dönemler ile afet, savaş ve çatışma zamanlarında Türk Kızılay’ın faaliyetlerini gerçekleştirmek üzere faaliyet bölgesinde bilfiil görev alan personeline nakdi tazminat ödenmesi amaçlanmaktadır.
Maddenin ikinci fıkrası ile Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanununda değişiklik yapılarak Kızılay şube ve temsilciliklerinin bulunduğu il ve ilçelerde, Kızılay il merkez şube başkam ile ilçe şube başkanlarımn sosyal yardımlaşma ve dayamşma vakfı mütevelli heyetinin üyesi olması amaçlanmaktadır.
MADDE 8- Yürürlük maddesidir.
MADDE 9- Yürütme maddesidir.

TÜRK KIZILAY KANUNU TEKLİFİ

Amaç ve kapsam
MADDE 1- (1) Bu Kanunun amacı uluslararası hukuk ve Türkiye’nin taraf olduğu sözleşmeler çerçevesinde hiçbir ayrım gözetmeksizin Türk Kızılay vasıtasıyla ihtiyaç sahibi insanların ihtiyaçlannın giderilmesi; afet ve acil durumlar ile savaş zamanlarında insanların yaşadığı olumsuzlukların ortadan kaldırılması, hastalıkların önlenmesi ve sağlık koşullarının iyileştirilmesidir.
(2)    Bu Kanun; Türk Kızılay’m görev ve yetkileri ile hak ve muafiyetlerini kapsar.
Tanımlar
MADDE 2- (1) Bu Kanunda geçen;
a)    Cenevre Sözleşmeleri: 21/1/1953 tarihli ve 6020 sayılı Harp Felâketzedelerinin Himayesine Dair 12 Ağustos 1949 Tarihli Cenevre Sözleşmelerinin Onanması Hakkında Kanunla onaylanan sözleşmeleri,
b)    îhtiyaç sahibi: Bireysel, çevresel, ekonomik, fiziksel, psikososyal veya hukuki nedenlerle yoksulluk içinde bulunan, temel ihtiyaçlarım karşılayamayan, yaşamım asgari düzeyde sürdürmekte güçlük çeken ya da engellilik, yaşlılık, göç gibi dezavantajlı durumlar nedeniyle korunma, bakım, destek, sağlık ve sosyal hizmet müdahalesi ile sağlık malzeme ve ekipmanına ihtiyaç duyan kişileri,
c)    Türk Kızılay: Türkiye Kızılay Derneğini,
ç) Tüzük: Türkiye Kızılay Derneği Tüzüğünü, ifade eder.
Görev ve yetki
MADDE 3- (1) Türk Kızılay, Cenevre Sözleşmeleri ile Uluslararası Kızılhaç ve Kızılay Hareketi Temel İlkeleri doğrultusunda hiçbir ayrım gözetmeksizin, ihtiyaç sahibi insanların ihtiyaçlannın giderilmesi, afet ve acil durumlar ile savaş zamanlarında hastalıklann önlenmesi ve sağlık koşullarımn iyileştirilmesi, insanların yaşadığı olumsuzluklann ortadan kaldırılması amacıyla yurt içinde ve yurt dışında faaliyet gösteren uluslararası insani yardım kuruluşudur.
(2)    Türk Kızılay Cenevre Sözleşmelerinde belirtilen Millî Cemiyet’tir. Türk Kızılay’a uluslararası sözleşmeler doğrultusunda verilmiş münhasır hak ve yükümlülükleri amaç edinen başkaca bir tüzel kişilik kurulamaz.
(3)    Türk Kızılay; Türkiye Kızılay Derneği, Türkiye Kızılay Cemiyeti ve Kızılay adlannı da kullanabilir.
(4)    Türk Kızılay’m adı, bayrağı ve amblemi, uluslararası sözleşmelerle kabul edilen bütün hak ve bağışıklıklardan yararlanır, tarafsızlık ve koruma işaretidir. Türk Kızılay’ın adı, bayrağı ve amblemi Türk Kızılay tarafından kurulan teşekküller hariç olmak üzere gerçek ve tüzel kişiler tarafından herhangi bir amaçla izinsiz olarak kullanılamaz.
(5)    Türk Kızılay ilgili kamu kurum ve kuruluşlanmn görüşü alınmak suretiyle savaş esirleri ve sivillerin tutulduğu yerleri ziyaret etme, koşulları izleme, aile haberleşmesini sağlama, kayıplan araştırma ve insani yardım ulaştırma faaliyetlerini yerine getirir ve esir değişimleri ile aile birleşimlerinde aracı olarak görev yapar. Türk Kızılay bu görevini yerine getirebilmesi için gerçek kişilere ait gerekli olan verilere ilgili kamu kurum ve kuruluşlan ile yapacağı protokoller çerçevesinde erişebilir. Bu kapsamda yapılacak veri erişimleri, yalnızca görevin gerektirdiği ölçüde yetkilendirilen kişiler tarafından yapılır.
(6)    Türk Kızılay, ilgili kamu kurum ve kuruluşlarıyla koordinasyon içerisinde afet ve insani krizlerden etkilenen kişilerin bulunduğu merkezlere erişebilir, bu kişilere yönelik gözlem ve raporlama faaliyetleri yürütebilir.
(7)    Türk Kızılay, Uluslararası Kızılay ve Kızılhaç Dernekleri Federasyonu, Uluslararası Kızılhaç Komitesi ve ülkelerin Kızılay ve Kızılhaç Milli Cemiyetlerinden Türkiye'ye olağan veya olağanüstü hallerde gelen ayni ve nakdi yardımlarının alınması ve kullanılması ile ilgili tek yetkili kuruluştur.
Hak ve muafiyetler
MADDE 4- (1) Afet ve acil durumlar ile afetlere hazırlık ve olağanüstü dönemlerde; ulusal afet yönetimi kapasitesinin güçlendirilmesi, tedarik güvenliğinin sağlanması, müdahale süreçlerinin hızlandırılması, ihtiyaç ve mağduriyetlerin giderilmesi, hastalıkların önlenmesi ve sağlık koşullarının iyileştirilmesi amacıyla, Türk Kızılay ile Türk Kızılay’ın iktisadi işletmeleri, iştirakleri veya şirketleri tarafından bizzat üretilen ilk yardım hizmetleri, afet lojistik hizmetleri ve geçici barınmaya yönelik ürün ve hizmetler stratejik nitelikte alım kapsamında değerlendirilir. Bu alımlar, 4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu îhale Kanununa tabi olmaksızın doğrudan Türk Kızılay’dan veya Türk Kızılay’ın iktisadi işletmelerinden, iştiraklerinden veya şirketlerinden temin edilebilir. Bu alımlar afetin veya olağanüstü durumun kapsamı, aciliyeti ve ihtiyaç düzeyi dikkate alınarak şeffaflık, rekabet, eşit muamele, kamuoyu denetimi, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve kaynakların verimli kullanılması ilkeleri çerçevesinde ilgili bakanlık ile Türk Kızılay arasmda yürütülecek koordinasyon ve protokoller çerçevesinde yapılır.
(2)    Kamu kurum ve kuruluşları 5/1/1961 tarihli ve 237 sayılı Taşıt Kanunu kapsamındaki taşıtlar hariç olmak üzere, uygun görülen taşınır mallarını ilgili mevzuat hükümlerine göre Türk Kızılay’a tahsis edebilir. Ayrıca bu kurum ve kuruluşlarda bulunan makine, teçhizat, gereç ve benzeri taşınır mallardan uygun görülenler, kamu yararı kapsamında ve ilgili mevzuata uygun olarak Türk Kızılay’a bedelsiz devredilebilir.
(3)    İhtiyaç sahibi kişilere yapılacak yardımlarda mükerrerliğe yol açmamak ve daha fazla kişiye yardım ulaştırabilmek amacıyla Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı bünyesinde bulunan sosyal yardımlara ilişkin veriler yapılacak protokol ile Türk Kızılay’a verilir. Bu kapsamda yapılacak veri erişimleri, yalmzca görevin gerektirdiği ölçüde ve yetkilendirilen kişiler tarafından yapılır.
(4)    Türk Kızılay, 30/6/1934 tarihli ve 2548 sayılı Ceza Evleriyle Mahkeme Binaları İnşası Karşılığı Olarak Alınacak Harçlar ve Mahkûmlara Ödettirilecek Yiyecek Bedelleri Hakkında Kanunun 1 inci maddesinde düzenlenen cezaevi yapı harcından muaftır.
(5)    Türk Kızılay tarafından kamuya ait sağlık hizmet sunucuları ile kamu üniversitelerine ait sağlık hizmet sunucularına temin edilen kan bileşenlerinin bedelleri, bu kurumlarla yapılan sözleşmeler uyarınca kan bileşenlerinin teslimini müteakip, sözleşme gereğince belirtilen ödeme tarihinde Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından Türk Kızılay’a aktarılır ve ilgili sağlık hizmeti sunucusunun alacaklarından mahsup edilir.
(6)    Türk Kızılay tarafından kuruluş amacı doğrultusunda kullamlmak üzere, ticari amaç güdülmeksizin ithal edilen bilimsel alet ve cihazlar, tıbbi teşhis, tedavi ve araştırma yapılmasına mahsus alet ve cihazlar, insan kaynaklı tedavi edici maddeler ile kan gruplama testleri ile ilaç özelliği olan ürünlerin kalite kontrolü amacma yönelik maddeler gümrük vergilerinden muaftır.
Tüzük
MADDE 5- (1) Türk Kızılay’ın ilkeleri, kuruluş amacı, görevleri, teşkilat yapısı, üyelik hak ve görevleri, üyeliğe kabul ve üyeliğin sona ermesine dair esasları, organlarının görev ve sorumlulukları, bütçe uygulamaları ve ihtiyaç duyulan diğer hususlar Tüzük ile düzenlenir. Tüzük, Cumhurbaşkanı tarafından onaylanır.
Hüküm bulunmayan haller
MADDE 6- (1) Bu Kanunda hüküm bulunmayan hâllerde, 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ile 4/11/2004 tarihli ve 5253 sayılı Dernekler Kanunu hükümleri uygulanır.
Değiştirilen hükümler
MADDE 7- (1) 3/11/1980 tarihli ve 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanunun;
a)    1 inci maddesinin birinci fıkrasında yer alan “görevlendirilenler,” ibaresinden sonra gelmek üzere “olağanüstü dönemler ile afet, savaş ve çatışma zamanlarında Türkiye Kızılay Derneğinin faaliyetlerini gerçekleştirmek üzere faaliyet bölgesinde bilfiil görev alan personeli,” ibaresi eklenmiştir.
b)    2 nci maddesinin birinci fıkrasına (ı) bendinden sonra gelmek üzere aşağıdaki bent eklenmiş ve diğer bent buna göre teselsül ettirilmiştir.
“(i) Olağanüstü dönemler ile afet, savaş ve çatışma zamanlarında Türkiye Kızılay Derneğinin faaliyetlerini gerçekleştirmek üzere faaliyet bölgesinde bilfiil görev alan personeli;”
(2) 29/5/1986 tarihli ve 3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayamşmayı Teşvik Kanununun 7 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan “ve il müftüsü” ibaresi “, il müftüsü ve Türkiye Kızılay Derneği il merkez şube başkam” şeklinde ve “ve ilçe müftüsü” ibaresi “, ilçe müftüsü ve varsa Türkiye Kızılay Derneği ilçe şube başkam” şeklinde değiştirilmiştir.
Yürürlük
MADDE 8- (1) Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 9- (1) Bu Kanun hükümlerini Cumhurbaşkanı yürütür.