Gündem

Türkiye AİHM'de "bir" numara: Başvuruların çoğu 15 Temmuzla ilgili

Rusya'nın Avrupa Konseyi'nden dışlanması Türkiye'yi "AİHM'de en çok dava başvurusu olan devlet" konumuna getirdi. Başvuruların çoğu 15 Temmuz darbe girişimi sonrasında alınan tedbirlerle ilgili.

Eklenme : 26 Ocak 2023 Perşembe 13:38 - Güncelleme : 26 Ocak 2023 Perşembe 13:39


Ukrayna'yı işgal eden Rusya'nın Avrupa Konseyi'nden dışlanması, Türkiye'nin AİHM'de (Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi) hakkında en fazla dava başvurusu olan devlet konumuna yükselmesine neden oldu.

Bir Avrupa Konseyi organı olan AİHM'nin bugün açıklanan 2022 bilançosu, Türkiye'nin Mahkeme'de hakkında en fazla dava başvurusu olan ülke haline geldiğini ortaya koydu. AİHM tarihinin ilk kadın başkanı İrlandalı yargıç Siofra O'Leary tarafından Strasbourg'da düzenlenen basın toplantısıyla açıklanan verilere göre, Mahkeme gündeminde 2021 sonunda yaklaşık 70 bin olan dava başvurusu sayısı 2022 sonunda 74 bin 650'ye yükselmiş durumda. Türkiye bu başvurularda 1 Ağustos 2022 tarihinden bu yana ilk sırada yer alıyor.

Türkiye başvuruları

AİHM gündemindeki başvuruların 20 bin 110'u Türkiye kaynaklı hak ihlâli şikayetlerinden oluşuyor ve AİHM'nin toplam iş yükünün yüzde 26,9'una eşit. Türkiye yaklaşık 20 yıldır AİHM'de hakkında en fazla dava başvurusu olan ülke konumunda değildi. Türkiye'ye yönelik başvurular da AİHM açısından hiçbir zaman bu denli önemli bir iş yükü oluşturmamıştı. Türkiye'ye karşı dava başvurularının yarısını 15 Temmuz darbe girişimi sonrası alınan tedbirler kapsamındaki tutuklama, yargılama ve kamu sektöründe işten çıkarmalara bağlı şikayetler oluşturuyor. AİHM'nin 2023 yılı içinde bu dava grubuyla ilgili içtihat niteliğinde bir karar açıklaması bekleniyor.

Dava başvurusu sayısında Türkiye'yi sırasıyla Rusya (16 bin 750), Ukrayna (10 bin 400), Romanya (4 bin 800), İtalya (3 bin 550), Yunanistan (2 bin 800), Polonya (2 bin 450) ve Azerbaycan (2 bin 150) izliyor. Türkiye, Rusya, Ukrayna, Romanya ve İtalya'ya karşı başvurular AİHM iş yükünün yüzde 74'ünü oluşturuyor. Dava başvurularında, halihazırda hakkında hiçbir şikayet olmayan Lihtenştayn en alt sırada yer alırken, Andora'ya karşı 5, İrlanda'ya karşı ise 10 başvuru bulunuyor.

AİHM kararları

AİHM 2022'de üyesi 47 devlete karşı toplam bin 163 karara hükmetti. Mahkeme 2010'dan bu yana bir yıl içinde bu kadar karara hükmetmemişti. Geçen yıl açıklanan kararların bin 59'unda AİHS'nin (Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi) en az bir maddesinin ihlâl edildiği sonucuna varıldı. En çok ihlâl "özgürlük ve güvenlik" hakkıyla ilgili 5'inci madde temelinde verildi. Bu maddeyle ilgili 407 ihlâl kararı açıklandı. Sözleşmenin "işkence ve kötü muamelenin yasaklanması"yla ilgili 3'üncü maddesi temelinde 403, "adil yargılanma" hakkıyla ilgili 6'ncı maddesi temelinde 346, "mahkemeler önünde etkili başvuru" hakkıyla ilgili 13'üncü maddesi temelinde ise 237 ihlâle hükmedildi.

AİHM'nin geçen yıl haklarında en çok dava kararı açıkladığı devletler sırasıyla Rusya (384), Ukrayna (144), Romanya (81), Türkiye (80), Macaristan (35), Polonya (34) ve Moldova (34) oldu.

Türkiye davalarında açıklanan kararlardan 73'ünde AİHS'nin en az bir maddesinin ihlal edildiğine, beş davada hiçbir ihlâl olmadığına, diğer iki  davada ise başka yollarla çözüme hükmedildi. Türkiye'yle ilgili ihlâl kararlarında AİHS'nin emniyet ve güvenlik hakkıyla ilgili 5'inci maddesinin 27 kez, mülkiyet hakkıyla ilgili Ek Protokolün 1'nci maddesinin 20 kez, adil yargılanmayla ilgili 6'ncı maddenin ise 19 kez ihlâl edildiği açıklandı.

AİHM verilerine göre 2022'de Türkiye davalarında dostane çözüm sayısı da azaldı. 2020'de 167, 2021'de ise 43 olan dostane çözüm sayısı 2022'de 10'a geriledi.

AİHM geçen yıl 2021'e oranla yüzde 61 artışla 3 bin 106 ihtiyati tedbir başvurusu kaydetti. Bunlardan bin 94'üne olumlu yanıt verildi. Olumlu yanıt içeren ihtiyati tedbir kararlarının 748'ini Belçika'da göç konularıyla ilgili dosyalar oluşturuyor.

DW Türkçe