Otonom ve tam otonom araçların trafiğe çıkışı izne bağlanacak

İstanbul’da geçtiğimiz günlerde Tesla marka bir araç, otopilot modundayken birdenbire ters istikamete dalmış ve otomobilde hasar meydana gelmişti. Hükûmetin, günlük hayatta kullanımı giderek yaygınlaşan otonom (sürücüsüz) araçların güvenli ve hukuka uygun biçimde trafiğe çıkmalarına yönelik yeni bir kanun teklifi üzerinde çalışma başlattığı öğrenildi.

Otonom ve Tam Otonom Araçlar kanun teklifi taslağına göre, bu araçların sadece izin ve deneme süreçlerini değil; kullanım, bakım, veri kaydı, olay ve kazaların bildirilmesi ile sorumluluklarını da kapsayan geniş yükümlülükler getirilmesi öngörülüyor. Bu kapsamda, her yetkilendirilmiş otonom araç, Yetkilendirilmiş Otonom Araç Kuruluşu (YOAK) tarafından yönetilecek. Bu kuruluşlar araç üreticileri ve yazılım sağlayıcılar tarafından oluşacak. YOAK’ların yetkilendirilmesi ve düzenlenmesi Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı sorumluluğunda gerçekleştirilecek.

BAKANLIKTAN İZİN ŞARTI

Otonom veya tam otonom motorlu bir aracın trafiğe açık alanda denenmesi veya kullanılması için İçişleri Bakanlığına yetkilendirilme başvurusu yapılacak. Bu yükümlülüğün ihlali durumunda sürücüye veya YOAK yetkilisine 120 gün adli para cezası öngörülüyor. Bu yükümlülüğün ihlali durumunda sürücüye veya YOAK yetkilisine 120 gün adli para cezası öngörülüyor. Ancak, otonom motorlu aracın kullanılması veya denenmesi otonom sistemin etkinleştirilmesini içermiyorsa yetkilendirme gerekmeyecek. Yetkilendirme başvurusunda hangi şartların aranacağı ve hangi belgelerin talep edileceği henüz netlik kazanmadı.

SİSTEME UYMAYANA CEZA

Yetkili sürücü veya YOAK, onaylı deneme ya da özel kullanımda araç ve parçalarını her zaman iyi durumda tutmak ve sistemin zarar vermeyecek şekilde çalışmasını sağlamak zorunda olacak. Bu yükümlülüğe aykırı davranılması halinde ilk seferde 80 bin lira, sonraki ihlallerde 200 bin lira para cezası uygulanması gündemde.

TÜM VERİLER KAYIT ALTINDA

Otonom araçların ilgili mevzuata göre bilgi depolayabilen bir veri kaydedici ile donatılması gerekecek. Dijital formatta toplanan veriler, kayıt tarihinden itibaren en az 3 yıl süreyle saklanacak. Kaydedilen herhangi bir bilginin düzenlenmesi, değiştirilmesi ve üzerinde oynanması durumunda 200 bin lira idari, diğer normların ilk ihlalinde 40 bin, sonraki ihlallerinde ise 80 bin lira idari para cezası öngörülüyor.

ALKOLLÜ SÜRÜCÜYE YAPTIRIM

Söz konusu taslağa göre, otonom araçların karıştığı olayları teknik şekilde incelemek üzere İçişleri Bakanlığına bağlı Bağımsız Olay İnceleme Birimi kurulacak. Beş farklı alandan uzmanlardan oluşacak bu birim; teknik inceleme, hukuki değerlendirme, olay yeri analizi, veri incelemesi ve tıbbi değerlendirmeleri yapacak. Genel Kolluk ise kazayı ilk inceleyen ve delil toplayan birim olarak bu yapıyla iş birliği içinde çalışacak. Öte yandan, araç sahibi gereken zamanlarda müdahale etmediği, araç otonom modda olsa bile alkol/uyuşturucu etkisi altında olduğu veya yazılımda yetkisiz değişiklik yaptığı durumlarda sorumlu tutulacak.

İHLALE TRAFİKTEN MEN

Taslak teklife göre, TCK ve Karayolları Trafik Kanunu ile ilgili de bazı düzenlemeler yapılması öngörülüyor. Bu çerçevede, TCK’nın “taksirle öldürme” maddesinden sonra “otonom ve tam otonom araçların taksirle ölüme sebebiyet vermesi” başlıklı yeni bir madde eklenmesi düşünülüyor. Buna göre, otonom ve tam otonom araçların taksirle bir insanın ölümüne sebep olması durumunda, 3 aydan 6 aya, aynı şekilde yaralamalara sebebiyet veren durumlarda ise 1 aydan 3 aya kadar adli para cezası verilecek. Trafik Kanunu’nda yapılacak değişiklikle, otonom ve tam otonom araçlar, tam otonom araç işletenleri ve otonom araç yetkili sürücüleri de hüküm altına alınacak. Tescil belgesi ve plakası alma yükümlülüğüne uymayan tam otonom araç işletenlerine de idari para cezası verilecek. Trafik işaret ve kurallarına uyma zorunluluğuna aykırı davranan tam otonom araçların 30 gün süreyle trafikten menedilecek. Suç sayılan fiillerde bulunulması hâlinde, otonom araç yetkili sürücüsüne ceza puanı verilmesi öngörülüyor. Düzenlemeye göre, ceza alan tam otonom araç trafikten menedilecek ve ölümle sonuçlanan trafik kazasına asli kusurlu olarak sebep olan otonom ve tam otonom araçların işletme izinleri süresiz olarak iptal edilecek.

DÜNYADA DURUM NE?

Otonom araçlar, yapay zekâ ve sensör teknolojileriyle çevresini algılayarak sürücüsüz hareket edebilen taşıtlar olarak öne çıkıyor. Sürüş seviyeleri 0’dan 5’e kadar sınıflandırılırken, dünyada henüz tam otonom araçlar aktif kullanımda bulunmuyor. Ancak bazı ülkeler kısmi olarak otonom araçlara geçmiş durumda. ABD, Japonya, Fransa, İngiltere ve Almanya otonom araçların trafiğe çıkmasına izin veren ülkeler arasında yer alıyor. Türkiye’de ise ilk otonom test sürüşü 2021’de seviye 2’de yapılmış, yerli ve millî aracımız Togg ile seviye 3’ün devreye alınması planlanıyor. 2022 yılında 25,15 milyar dolar olan küresel otonom araçlar pazarının, 2029’da 197 milyar dolara yükselmesi öngörülüyor.

Esma ALTIN