COP31 Sağlık Uzmanları Çağrısı: Fosil Yakıtlar Yılda 2,73 Milyon Can Alıyor
COP31 kapsamında bir araya gelen uluslararası sağlık uzmanları, fosil yakıtlardan uzaklaşma sürecinde halk sağlığının önceliklendirilmesini istedi.

Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31) kapsamında Antalya'da bir araya gelen uluslararası sağlık uzmanları, Türkiye ve Avustralya başkanlıklarına fosil yakıtlardan uzaklaşma sürecinde halk sağlığını önceliklendirme çağrısında bulundu. Temiz Hava Hakkı Platformu (THHP) ve Kanada Çevre İçin Hekimler Derneği (CAPE) tarafından Küresel İklim ve Sağlık İttifakı'nın (GCHA) desteğiyle düzenlenen basın toplantısında, fosil yakıt kaynaklı hava kirliliğinin dünyada yılda 2,73 milyon kişinin ölümüne, Türkiye'de ise 2024 yılında yaklaşık 26 bin 500 erken ölüme yol açtığı açıklandı.
Toplantıda paylaşılan Lancet Countdown 2026 raporuna göre, 2016 yılından bu yana hava kirliliğini azaltan 77 ülkede yılda yaklaşık 323 bin ölümün önüne geçildi. Buna karşın net fosil yakıt teşviklerinin 2016'dan itibaren iki katına çıktığı ve Paris Anlaşması'ndan bu yana toplam teşviklerin 6,2 trilyon dolara ulaştığı kaydedildi.
Türkiye'de Hava Kirliliğinin Sağlık ve Ekonomi Maliyeti
THHP Yürütme Kurulu Üyesi Prof. Dr. Gamze Varol, THHP ile Enerji ve Temiz Hava Araştırma Merkezi'nin (CREA) hazırladığı rapora dayanarak Türkiye'deki tabloyu paylaştı. Fosil yakıt kaynaklı ince partikül madde (PM2.5) kirliliğinin 2024'te Türkiye'de yaklaşık 26 bin 500 erken ölüme katkıda bulunduğunu belirten Varol, çalışmanın bu kirliliği yaklaşık 8 bin erken doğum, 8 bin 200 düşük doğum ağırlıklı doğum, 5 bin 100 yeni çocukluk çağı astım vakası ve 6 bin 500 acil servis başvurusuyla ilişkilendirdiğini aktardı.
Prof. Dr. Varol, Türkiye'de fosil yakıt kaynaklı hava kirliliğinin yıllık sağlık kaynaklı ekonomik maliyetinin yaklaşık 55 milyar dolar olarak hesaplandığını, bu tutarın 2024 yılı gayrisafi yurt içi hasılasının yüzde 4,1'ine karşılık geldiğini ifade etti.
COP31 Başkanlıklarına Kömürden Çıkış ve Finansman Çağrısı
CAPE Sağlık ve Ekonomi Politikaları Direktörü Dr. Leah Temper, fosil yakıtlardan uzaklaşma sürecinin halk sağlığı açısından tarihi bir fırsat olduğunu belirterek, COP31 başkanlıklarını bu fırsatı değerlendirmeye çağırdı. Temiz Hava Hakkı Platformu ise 2024'te elektrik üretiminin yaklaşık yüzde 35'ini kömürden sağlayan Türkiye'de kömürden çıkış planının çalışanların haklarını koruyacak biçimde hazırlanmasını ve fosil yakıtların sağlığa zararlı ürünler olarak tanınmasını talep etti.
Toplantıda söz alan diğer uzmanların öne çıkan değerlendirmeleri şunlar oldu:
- Avustralya İklim ve Sağlık İttifakı İcra Direktörü Michelle Isles, doğal gaz üretimi sırasında ortaya çıkan benzen gibi bileşiklerin risk oluşturduğunu belirterek, Avustralya'nın Pasifik ülkelerine verdiği taahhütleri yerine getirmesini istedi.
- Eski Brezilya Çevre Bakanı Izabella Teixeira, kirliliğin sınırları aştığını vurgulayarak COP31'in halk sağlığını adil enerji dönüşümünün temel hedefi haline getirmek için fırsat sunduğunu kaydetti.
- Kanada Senatosu Québec Senatörü Rosa Galvez, her finansman kararının aynı zamanda bir sağlık kararı olduğuna dikkat çekerek iklim hedefleriyle uyumlu bir finans sistemi kurulmasını önerdi.
- Birleşmiş Milletler İnsan Hakları ve İklim Değişikliği Özel Raportörü Elisa Morgera, fosil yakıt kullanımının aşamalı olarak sona erdirilmesinin insan hakları açısından zorunluluk olduğunu ifade etti.
Toplantının sonunda sağlık uzmanları, Türkiye ve Avustralya'yı COP30'da başlatılan Fosil Yakıtlardan Uzaklaşma Yol Haritası'nı (TAFF) halk sağlığını merkeze alarak ilerletmeye çağırdı.
