Türkiye'de de 8 milyon kişinin hiçbir sosyal güvencesi olmadan çalıştığı düşünülüyor

Türkiye'de olduğu gibi dünyanın birçok bölgesinde 1 Mayıs İşçi Bayramı kapsamında işçiler ve sendikalar meydanlarda bir araya gelirken ücretlerin artırılması, sosyal hakların güçlendirilmesi ve çalışma koşullarının iyileştirilmesi talepleri öne çıkıyor.

Yapay zekanın iş gücü piyasasındaki daralmayı hızlandırdığı son yıllarda, işçiler mevcut işleri koruma konusunda daha fazla endişe duyarken işsizlik rakamları, istihdam ve çalışma hayatına ilişkin önemli mesajlar veriyor.

Türkiye'de 8 milyon kişi kayıt dışı çalışıyor

TÜİK verilerine göre mart ayında işsiz sayısı bir önceki aya göre 96 bin kişi azalarak 2 milyon 873 bine gerilerken, DİSK-AR da geniş tanımlı işsiz sayısının 12 milyon 850 bine ulaştığını açıkladı. Çalışma çağındaki 66 milyon kişinin sadece 32,7 milyonu istihdamda yer alırken, bu çalışanların da yaklaşık 8 milyonunun kayıt dışı çalıştığı belirtiliyor.

Kayıt dışı çalışma özellikle kadınlarda, tarım sektöründe ve ücretsiz aile işçiliğinde yoğunlaşıyor. Tarımda her 10 çalışandan yaklaşık 8'i sigortasız çalışırken, toplam kayıt dışı çalışanların önemli bir kısmını ücretsiz aile işçiliği oluşturuyor.

3,6 milyar işçinin yüzde 60'ı güvencesiz

Uluslararası Çalışma Örgütü'nün (ILO) İstihdam ve Sosyal Eğilimler 2026 raporuna göre de dünya genelindeki 3,6 milyar işçinin 2,1 milyardan fazlası (yaklaşık %60'ı) kayıt dışı ekonomide çalışıyor. Bu kişiler düşük ücretle, genellikle tehlikeli koşullarda ve yasal haklardan, iş güvencesinden veya sosyal korumadan (hastalık izni, sağlık veya sakatlık sigortası, işsizlik ödeneği veya emeklilik maaşı dahil) yoksun olarak geçici işlerde çalışıyorlar.

Kayıt dışı çalışma özellikle Sahra Altı Afrika'da yüzde 90'a ulaşırken, Güney ve Güneydoğu Asya'da da yüksek seviyelerde. Gelişmiş ekonomilerde bile tarım, inşaat, bakım hizmetleri ve otelcilik gibi sektörlerde göçmen işgücü ve taşeron yapılar üzerinden kayıt dışı istihdam yaygınlaşıyor. 

Güvencesizlik kalıcı bir yapıya dönüşüyor

ILO, kayıt dışı istihdamla şekillenen sektörlerde güvencesizliğin geçici değil kalıcı bir yapıya dönüştüğünü vurguluyor. Gelirler de masraflar düşüldüğünde asgari ücretin altına iniyor. Tablo sadece düşük gelirli ülkelerde değil, yüksek gelirli ekonomilerde de gençler, göçmenler ve güvencesiz gruplar arasında artışa işaret ediyor. Böylece küresel ölçekte güvencesiz iş gücü havuzu oluşuyor.

Sektörel olarak kayıt dışı ve geçici işgücü özellikle tarım, inşaat, tekstil, küçük ölçekli madencilik, perakende, ulaşım ve bakım hizmetlerinde yoğunlaşıyor. Dünya Bankası verileri, küçük ölçekli madencilikten yüz milyonlarca insanın doğrudan veya dolaylı olarak geçim sağladığını gösterirken, küresel tedarik zincirlerinin önemli bir kısmının da kayıt dışı emeğe dayandığı belirtiliyor.

İşsizliğin yoğun olduğu ülkelerde kayıt dışı istihdam artarken, ülkeler arası belirgin farklılıklar ortaya çıkıyor. 

En düşük işsizlik Singapur'da en yüksek Güney Afrika'da

Öte yandan Tradingeconomics verilerine göre de küresel işsizlik oranları son yıllarda hızlı şekilde artıyor. Mart 2026 itibarıyla en düşük işsizlik oranı Singapur'da yüzde 2,1, Rusya'da yüzde 2,2 ve Meksika'da yüzde 2,4 seviyesinde gerçekleşirken, Japonya ve Güney Kore'de oran yüzde 2,7, İsviçre'de yüzde 3,1 olarak kaydedildi.

Suudi Arabistan'da yüzde 3,5, Hollanda'da yüzde 4, Avustralya ve ABD'de yüzde 4,3, Endonezya'da yüzde 4,85 ve İngiltere'de yüzde 4,9 olan işsizlik oranı orta seviyelerde kabul edilirken, Hindistan'da bu oran yüzde 5,1, İtalya'da yüzde 5,2, Çin'de yüzde 5,4 olarak açıklandı.

Daha yüksek işsizlik oranlarının görüldüğü ülkeler arasında Brezilya yüzde 6,1, Euro Bölgesi yüzde 6,2, Almanya yüzde 6,4, Kanada yüzde 6,7, Arjantin yüzde 7,5, Fransa yüzde 7,9 ve Türkiye yüzde 8,1 ile yer alırken en yüksek işsizlik oranları ise yüzde 10,83 iel İspanya ve yüzde 31,4 ile Güney Afrika'da görüldü.

Önceki dönemlerle karşılaştırıldığında İngiltere, İtalya, Türkiye ve Euro Bölgesi'nde işsizlik oranları mart ayında düşüş kaydedelerken, İspanya, Brezilya ve Hindistan'da yükseldi.

Şeyda KARACA