Otomotivde ÖTV geliri ilk kez düşüşe geçti

Otomotiv pazarındaki daralma, yüksek vergi yüküne rağmen Hazine’nin gelirlerine de yansımaya başladı. Satışlardaki düşüş nedeniyle devletin otomotivden elde ettiği ÖTV geliri, ağustos ayında da gerileyerek düşüş trendini ikinci aya taşıdı. Hazine ve Maliye Bakanlığı verilerine göre, devletin otomotiv sektöründen elde ettiği ÖTV geliri temmuz ayındaki yüzde 2,55’lik düşüşün ardından, ağustos ayında da yüzde 8,12 oranında gerileyerek 60,3 milyar TL seviyesinde kaldı. Gelirlerdeki bu erimenin arkasında, otomotiv pazarında yaşanan sert daralma yer alıyor. Pazardaki adet bazlı daralmaya rağmen, araç başına düşen vergi yükü ise tırmanışını sürdürüyor. Ağustos 2025’te 626 bin TL olan araç başına ortalama ÖTV tahsilatı, fiyat artışları ve yüksek matrah dilimlerinin etkisiyle Ağustos 2026’da 718 bin TL’ye yükseldi. Yıllık ortalama araç başı ÖTV ise 524 bin TL’den 645 bin TL’ye çıktı. Ancak devlet araç başına daha fazla vergi tahsil etmesine rağmen, toplam satış hacmi düştüğü için kasaya giren toplam para azaldı. 2026 yılının ilk 8 ayında toplam 480 milyar 245 milyon TL otomotiv ÖTV’si tahsil edildi. Bu bütçe performansı, yıl sonu hedefinin gerçekleşme oranını yüzde 50,51 seviyesinde bıraktı. Geçen yılın aynı döneminde hedefe ulaşma oranı yüzde 55,38 olarak kayıtlara geçmişti. Yılın tamamlanmasına 4 ay kalmışken, yıllık ÖTV hedefinin neredeyse yarısı hala toplanamadı.

15 YILDA VERGİ GELİRLERİNİ KATLADI

Otomotiv bütçede deyim yerindeyse adeta bir ‘Tekerlekli Vergi Dairesi’ görevi görüyor. 2010 yılından 2025 yılına kadar Türkiye’deki genel vergi gelirleri yüzde 5 bin 147 artarken, motorlu taşıtlar ÖTV tahsilatındaki artış yüzde 12 bin 622 gibi astronomik bir seviyeye ulaştı. 2010 yılında toplam ÖTV gelirlerinin sadece yüzde 10,8’i otomotivden gelirken, bu oran 2025 yılında yüzde 38,9’a fırladı. Türkiye’de bin kişiye düşen araç sayısının küresel ortalamalara göre düşük olması ve canlı talep, Maliye için kalıcı bir kaynak haline dönüştü. Mevcut vergi sistemiyle Türkiye’de bir otomobil üzerindeki mali yük, araç bedelini aşmış durumda. Vergisiz fiyatı 1 milyon 200 bin lira olan ve motor silindir hacmi 1400 cc’yi geçmeyen bir otomobil için 9 bin 600 lira TRT bandrolü, 1 milyon 88 bin 640 lira ÖTV ve 459 bin 648 lira KDV hesaplanıyor. Toplam vergi 1 milyon 557 bin 888 liraya ulaşırken, vergiler dahil fiyat 2 milyon 757 bin 888 liraya çıkıyor. Bu hesaplamaya göre bir vatandaş, kendisine bir otomobil alırken yaklaşık 1,3 katı kadar parayı da devlete vergi olarak ödüyor. Üstelik ÖTV, TRT bandrolü eklenmiş fiyat üzerinden; KDV ise çıplak fiyata ÖTV eklendikten sonra hesaplandığı için tüketiciler kelimenin tam anlamıyla ‘verginin vergisini’ ödüyor.

8 AYLIK TOPLAM PAZAR YÜZDE 11,91 KÜÇÜLDÜ

Türkiye otomobil ve hafif ticari araç toplam pazarı, 2026 yılı Ocak-Ağustos döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 11,91 oranında daralarak 719 bin 996 adet olarak gerçekleşti. Otomobil satışları, aynı dönemde geçen yıla göre yüzde 13,78 oranında daralarak 564 bin 241 adet, hafif ticari araç pazarı ise yüzde 4,40 daralarak 155 bin 755 adet oldu. Ağustos ayı otomobil ve hafif ticari araç pazarı ise 2025 yılı ağustos ayına göre yüzde 20,28 oranında daralarak 81 bin 31 adet oldu. Otomobil satışları bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 25,16 daralarak 61 bin 529 adet olarak gerçekleşti. Böylece satışların azalması, toplam ÖTV tahsilatını aşağı çekmeye başladı.

Cihat CEYLAN / KARAR