Maaşların yükselmesine rağmen Avrupa’da da alım gücü eridi

Avrupa Birliği’nde saatlik brüt ücret ve maaşlar 2020'de 21,5 Euro’dan 2025'te 26,2 Euro’ya çıkarak yüzde 21,9'luk bir artış gösterdi. Ancak bu artış enflasyon karşısında o kadar da kazançlı olmadı.

2020’den 2025’e mal ve hizmetlere ilişkin enflasyon yüzde 25,6 arttı. Reel ücretler yüzde 3 gerilemiş olurken, bu da hane halkının alım gücünün düştüğü anlamına geliyor.

Euronews’in derlediği Eurostat verilerine göre, 30 Avrupa ülkesinin 12'sinde reel ücret ve maaşlar gerilerken 18'inde arttı. Veriler, ulusal para birimleri cinsinden brüt ücret ve maaşlara dayanıyor.

İlk 3 ülke 5 yıl önce AB üyesi değildi

Toplamda 2020-2025 döneminde reel ücretlerin yüzde 37,4 artmasıyla açık ara önde gelen ülke Bulgaristan oldu. Bulgaristan'da asgari ücretin ortalama brüt ücretin en az yüzde 50'si olmasını zorunlu kılan yasa 2023'te yürürlüğe girdi.

Sırbistan (yüzde 25,4), Hırvatistan (yüzde 21,1) ve Litvanya (yüzde 21,1) da yüzde 20'nin üzerinde artış kaydetti.

İlk üç ülke 2020'de Euro Bölgesi üyesi değildi. Bazı ülkeler 2020-2025 arasında katıldığı için, Euro Bölgesi sınıflandırması 2020'deki bileşimine göre yapıldı.

Euro Bölgesi dışında kalan diğer üç ülke Romanya (yüzde 19,7), Macaristan (yüzde 18,8) ve Polonya (yüzde 17,8) da yüzde 15 ile yüzde 20 arasında reel büyüme kaydetti.

Euro Bölgesi içindeyse Slovenya (yüzde 14,4), Letonya (yüzde 10,6) ve Yunanistan’da (yüzde 8,6) söz konusu dönemde kayda değer artışlar görüldü.

Avrupa ülkelerinin yarısında reel ücretler eksi yüzde 5 ile artı yüzde 5 arasında değişerek “görece” sınırlı dalgalanmalara işaret etti.

4 büyük ekonomide gerileme

AB'nin en büyük dört ekonomisinin tamamında reel ücretler geriledi. En büyük düşüş yüzde 9,2 ile İtalya'da, ardından yüzde 5,9 ile İspanya'da görüldü. Almanya (-yüzde 3,2) ve Fransa (-yüzde 3,3) ise AB ortalamasının biraz altında kaldı.

İtalya, Avrupa genelinde de en yüksek düşüşü kaydeden ülke oldu.

Ücretlerin brüt olması, vergi değişikliklerinin reel sonuç üzerinde etkili olabileceği anlamına geliyor. Daha düşük vergiler, ele geçen net kazançların artması, daha yüksek vergiler ise bu dönemde azalması anlamına gelebilir. Net maaş oranları Avrupa genelinde büyük farklılıklar gösteriyor.

“Yakalama etkisi”

Pozitif bir reel artış için nominal ücret artışının enflasyonu aşması gerekiyor. Ancak ücret düzeyi de reel büyüme rakamlarını etkiliyor. Bu durum “yakalama etkisi” olarak biliniyor.

Bulgaristan, 2025'te saatlik ücretlerin en düşük olduğu ülkeydi; Macaristan ve Romanya da en düşük beş ülke arasında yer aldı.

Ekonomik açıdan bakıldığında, Bulgaristan örneğinde olduğu gibi ücretleri 2020'de 5,7 Euro'dan 2025'te 10,5 Euro'ya çıkarmak, Almanya gibi bir ülkede 28,6 Euro'dan 34,5 Euro'ya yükseltmekten daha kolay.

Ücret artışları da enflasyon da yüksek

Tüketici enflasyonu ile nominal ücret artışını aynı grafikte incelemek, eğilimleri reel açıdan değerlendirmenin bir başka yolu oluyor.

Toplamda, 2020'den bu yana birçok ülkede nominal ücretler yüzde 60'ın üzerinde güçlü artışlar kaydetti.

En yüksek artışlar Bulgaristan (yüzde 84,2), Macaristan (yüzde 82,7) ve Romanya (yüzde 73,1) oldu. Ancak bu ülkelerde enflasyon da sırasıyla yüzde 34,1, yüzde 53,7 ve yüzde 44,6 ile oldukça yüksekti.

Buna karşılık, en düşük nominal artış yüzde 9,5 ile İtalya'da görüldü; onu Malta (yüzde 13,3) ve Fransa (yüzde 14,1) izledi. Bu ülkelerde enflasyon AB ortalamasının altında olsa da ücret artışları yine de enflasyona ayak uyduramadı.

En yüksek ve en düşük ücretlerin olduğu ülkeler

Ücretlerdeki reel değişim önemli olsa da düzey de en az onun kadar önemli; zira saatlik ücretler bu 30 ülke arasında büyük farklılıklar gösteriyor.

2025 itibarıyla saatlik ücretlerin en düşük olduğu ülke 10,5 Euro ile Bulgaristan, en yüksek olduğu ülke ise 49,7 Euro ile Lüksemburg.

Bu da Bulgaristan arayı kapatıyor olsa bile iki ülke arasındaki ücret düzeyi farkının hâlâ çok büyük olduğu anlamına geliyor.

Genel olarak, ücretler Kuzey ve Batı Avrupa'da en yüksek, Doğu Avrupa'da ise en düşük seviyede.

AB'nin en büyük ekonomileri arasında bile ücret farkı dikkat çekici. 2025 itibarıyla Almanya 34,5 Euro ile en yüksek saatlik brüt ücreti sunarken, 19,5 Euro ile en düşük ücret İspanya'da.

Ekonomim