Küresel finans piyasaları aynı anda üç büyük baskıyla karşı karşıya

Dünya finans piyasaları son günlerde benzeri görülmemiş bir üçlü ekonomik baskı ile karşı karşıya. Orta Doğu’daki savaşın enerji fiyatlarını yukarı çekmesi, ABD’nin ticaret politikalarında sertleşmeye gitmesi ve merkez bankalarının faiz indirimlerine mesafeli yaklaşması yatırımcıları zor bir tabloyla karşı karşıya bırakıyor.

Avrupa borsaları hafta ortasında dalgalı bir seyir izledi. Londra merkezli FTSE 100 endeksi gün içinde yükselişle başlasa da enerji fiyatlarının yeniden yükselmesiyle satış baskısı gördü. Benzer hareketler Avrupa ve Asya piyasalarında da yaşandı. ABD vadeli işlemleri ise gün içinde negatif bölgeye geriledi.

Uzmanlara göre piyasalardaki oynaklığın nedeni tek bir gelişme değil, aynı anda ortaya çıkan üç büyük ekonomik şok.

Irak petrol üretimini kısmaya başladı

İran merkezli jeopolitik gerilim küresel enerji piyasasında ciddi bir baskı oluşturdu. Petrol fiyatları varil başına 84 dolara çıkarak yılın en yüksek seviyelerinden birine ulaştı.

Körfez bölgesindeki tanker taşımacılığına yönelik riskler, özellikle Hürmüz Boğazı üzerinden yapılan petrol sevkiyatını tehdit ediyor. Irak petrol üretimini kısmaya başladı ve Kuveyt’in de benzer bir adım atabileceği konuşuluyor.

Buna ek olarak Çin’in dizel ve benzin ihracatına sınırlama getirmesi küresel yakıt arzını daha da sıkılaştırdı. Doğal gaz piyasasında ise Katar’daki dünyanın en büyük LNG tesisinin devre dışı kalması fiyatların yükselmesine yol açtı. Bu gelişmeler özellikle Avrupa ve İngiltere’de enerji faturalarının artabileceği endişesini güçlendiriyor.

ABD’den yüzde 15 gümrük vergisi hamlesi

Enerji fiyatlarının yarattığı enflasyon baskısı devam ederken ABD yönetimi ticaret politikalarında yeni bir adım atmaya hazırlanıyor. Beyaz Saray’ın küresel ithalat ürünlerine uygulanan gümrük vergilerini yüzde 15’e kadar çıkarabileceği belirtiliyor.

ABD Yüksek Mahkemesi’nin önceki gümrük vergisi uygulamasını iptal etmesinin ardından yönetim alternatif bir hukuki yol kullanarak önce yüzde 10’luk tarifeleri yeniden devreye aldı. Şimdi ise bu oranı daha da yükseltme planı gündemde.

Bu gelişme özellikle ABD’ye ihracat yapan Avrupa şirketleri için ciddi maliyet artışı anlamına geliyor. Şirketler bir yandan yükselen enerji fiyatlarıyla mücadele ederken diğer yandan ticaret maliyetlerinin artmasıyla karşı karşıya kalabilir.

Faiz indirimi beklentileri zayıflıyor

Enerji fiyatlarındaki yükseliş merkez bankalarının para politikası planlarını da etkiliyor. Petrol ve doğal gaz fiyatlarının artması enflasyonun yeniden hızlanabileceği endişesini artırıyor.

Bu durum hem ABD Merkez Bankası (Fed) hem de İngiltere Merkez Bankası için faiz indirimi kararını zorlaştırabilir. Piyasalarda faiz indirimi beklentileri hızla geri çekilirken tahvil getirilerinin yükseldiği görülüyor.

Artan tahvil faizleri hükümetlerin borçlanma maliyetlerini yükseltirken şirketlerin finansmana erişimini de zorlaştırabilir.

Piyasaların gözü kritik gelişmelerde

Uzmanlara göre önümüzdeki günlerde piyasa yönünü belirleyecek üç kritik gelişme bulunuyor. ABD’nin yeni gümrük vergilerini resmen açıklayıp açıklamayacağı, Körfez’de petrol üretiminin daha fazla kesilip kesilmeyeceği ve merkez bankalarının enerji şokuna nasıl tepki vereceği yakından takip ediliyor.

Bu üç faktörün aynı anda gerçekleşmesi durumunda küresel piyasalarda volatilitenin uzun süre devam edebileceği değerlendiriliyor. Ekonomistler, enerji, ticaret ve para politikası risklerinin birleşmesinin küresel finans sisteminde yeni bir fiyatlama dönemini başlatabileceğini belirtiyor.

Giray TOPÇULAR