Her 5 çocuktan 1’i okula aç gidiyor
Türkiye'de her beş öğrenciden birinin derse aç girdiği, bu alanda OECD ülkeleri arasında birinci olduğumuz açıklandı. 2023 öncesinde ‘seçim vaadi’ olarak gündeme gelen ancak sandık kalktıktan sonra bütçe gerekçesiyle rafa kaldırılan 'okul yemeği' uygulaması Kenya, Hindistan, Brezilya gibi yüksek nüfuslu ülkelerde bile hayata geçirildi.
Ekonomik krizin ağırlaşmasıyla ‘okula aç giden çocuklar’ sorunu da derinleşti. 12 Mart Dünya Okul Yemeği Günü'nde açıklama yapan Uluslararası Okul Yemeği Koalisyonu (UOYK), ilk ve orta öğretimdeki öğrencilerin yüzde 19,2'sinin haftada en az bir kez derse aç girdiğini, bu veriyle Türkiye'nin OECD ülkeleri arasında en kötü durumda olduğunu açıkladı. 'Durum sadece bireysel bir yoksulluk sorunu değil' denilen açıklamada ‘çocuğun gelişimini doğrudan etkileyen yapısal kriz’ vurgusu yapıldı.
MALİYET KAMU BÜTÇESİNİN YÜZDE 1,5'İ
Aç karnına sınıfa giren bir çocuğun eğitim hakkı kağıt üzerinde var olsa da fiilen askıya alınmaktadır' ifadeleriyle durumun vahametini özetleyen UOYK, okul yemeğinin evrensel bir hak olduğunun altını çizdi. Sadece ocakta faize 456 milyar lira ödeyen Türkiye'nin bir yıllık kamu harcamasının yüzde 1,5'iyle 15 milyon öğrenciye bu imkanı sağlayabileceğini ortaya koydu. Programın öğrencinin bilişsel gelişimini artırdığını da vurgulayarak her 1 dolarlık yatırımın ülke ekonomisine 35 dolarlık katkı yaptığını belirtti.
MİLYONLARCA ÖĞRENCİ DERSLERE AÇ GİRİYOR
Türkiye’de ısrarlı çağrılara rağmen hâlâ ücretsiz okul yemeği uygulaması hayata geçirilmezken, 12 Mart Dünya Okul Yemekleri Günü’nde ortaya çıkan acı tablo kahretti. Uluslararası Okul Yemeği Koalisyonu’nun açıklamasına göre OECD içinde son 30 günde haftada en az bir kez parasızlık nedeniyle yemek yiyemeyen öğrenci oranının en yüksek olduğu ülke Türkiye. Koalisyon bunun yapısal bir kriz olduğuna da dikkat çekti.
Türkiye’de 2023 seçimlerinden sonra okul yemeği vaadi ‘maliyet’ gerekçesiyle rafa kaldırılmışken, 12 Mart Dünya Okul Yemekleri Günü’nde Uluslararası Okul Yemeği Koalisyonu’nun paylaştığı veriler, vahim tabloyu bir kez daha gözler önüne serdi. Yapılan yazılı açıklamaya göre Türkiye, 37 OECD ülkesi arasında yüzde 19,2’lik oranla, “son 30 günde haftada en az bir kez yiyecek parası olmadığı için yemek yiyemeyen öğrenci” oranının en yüksek olduğu ülke konumunda bulunuyor. Yani her beş çocuktan biri okula aç gidiyor. Komisyona üye 113 ülke, 2030 yılına kadar her çocuğun okulda sağlıklı ve besleyici bir yemeğe ulaşmasını sağlamak için seferber olmuşken, Türkiye Okul Yemeği Koalisyonunun yayınladığı bültende, Türkiye’deki sivil toplum kuruluşlarının, eğitimcilerin ve siyasilerin yıllardır süren ısrarlı çağrılarına rağmen ücretsiz okul yemeği uygulamasının hayata geçirilemediği vurgulandı. Koalisyona göre, açlık, öğrenmenin önündeki en sessiz ama en yıkıcı engellerden birini oluştururken, aç karnına sınıfa giren bir çocuğun eğitim hakkı kâğıt üzerinde var olsa da fiilen askıya alınmış oluyor. Çocukların okula aç gitmesi, eğitimde fırsat eşitliğini, çocukların sağlıklı gelişimini ve temel haklarını doğrudan etkileyen yapısal bir kriz yaratıyor.
‘ÜCRETSİZ OKUL YEMEĞİ TEMEL BİR HAKTIR’
Fransa, Finlandiya ve Brezilya’nın eş başkanlığını yürüttüğü ve Dünya Gıda Programı’nın sekretaryasını üstlendiği Uluslararası Okul Yemekleri Koalisyonu’na katılım çağrısını yineleyen Koalisyon, ücretsiz ve sağlıklı okul yemeğinin bir lütuf veya sosyal yardım değil, her çocuğun doğuştan sahip olduğu evrensel ve temel bir hak olduğunun altını çizdi. İktidara ve karar alıcılara çağrıda bulunan Komisyon “Her çocuğun her gün ücretsiz, sağlıklı ve güvenli okul yemeğine ile temiz suya erişimi kalıcı bir kamusal politika haline getirilmeli. Uygulama, dönemsel bir sosyal yardım aracı olmaktan çıkarılmalı. Gelir temelli, ayrıştırıcı ve damgalayıcı modeller yerine; ilk etapta tüm devlet okullarını kapsayacak evrensel bir sistem kurulmalı. Okul yemeği politikası; eğitim, sağlık, sosyal koruma, yerel tarım ve iklim politikalarıyla entegre bir biçimde ele alınmalı” diyerek taleplerini sıraladı.
BİR ÖĞÜNÜN MALİYETİ HİÇ DE ZOR DEĞİL
Açıklama dünyada çocuklara bayram armağan eden tek ülke olan Türkiye’de çocukların açlıkla değil; kapsayıcı öğrenme ortamları, PISA başarıları ve uluslararası atılımlarla anılmasının mümkün olduğu vurgulanırken, Koalisyonun yaptığı maliyet hesaplamalarıyla da sorunun çözülemez olmadığı vurgulandı. Buna göre, okul öncesinden lise son sınıfa kadar devlet okullarında eğitim gören yaklaşık 15 milyon çocuğa günde bir öğün ücretsiz yemek sağlamanın maliyeti, 2025 yılı toplam kamu harcamalarının sadece yüzde 1,5’ine denk geliyor. 2025-2026 eğitim-öğretim yılı için ders başında yayımlanan İstanbul Planlama Ajansı (İPA) araştırması da Türkiye’de her üç çocuktan biri kahvaltı yapmadan okula gittiğini ortaya koymuş, KARAR bu acı tabloyu gündeme getirmişti.
KENYA’DA BAŞARIYLA UYGULANIYOR
Uluslararası Okul Yemeği Koalisyonu verilerine göre, evrensel okul yemeği programlarına yapılan her 1 dolarlık yatırım, ülke ekonomilerine 7 ila 35 dolar arasında bir geri dönüş sağlıyor. Türkiye’de her beş çocuktan birinin okula aç gittiğini gösteren istatistiklere göre, Finlandiya, Brezilya, Hindistan gibi ülkelerin yanı sıra Kenya’da da okul yemeği, sosyal devletin temel sorumluluklarından biri olarak uzun yıllardır başarıyla uygulanıyor.
