Emekli aylığına asgari ücret endeksi önerisi

Emekli aylıklarının zaman içinde erimesini önlemeye yönelik yeni bir hesaplama yöntemi akademik bir çalışmada tartışmaya açıldı. Öneri, aylıkların asgari ücrete oranlanması esasına dayanıyor. Çalışma bir öneri niteliğinde; yürürlükte olan bir düzenleme ya da hükûmet kararı söz konusu değil.

Öneri hakemli dergide yayımlandı

Çalışma, Şeker-İş Sendikasının hakemli İş ve Hayat Dergisinde yayımlandı. Makalenin başlığı "Fiyat Artışına Bağlı Ekonomik İstikrarsızlığın İşçi Emekli Aylıklarına Etkisi ve İşçi Emekli Aylıklarını Korumaya Yönelik Bir Hesaplama Önerisi".

Makalede, maaşların ilk bağlandığı tarihteki asgari ücrete oranlanması ve sonraki artışların da bu orana göre belirlenmesi gerektiği ifade edildi.

Aylıklar üç ayrı dönemin parametreleriyle hesaplanıyor

Mevcut uygulamada emekli aylıkları 2000 öncesi, 2000-2008 arası ve 2008 sonrası olmak üzere üç ayrı dönemin parametreleriyle hesaplanıyor.

2000-2008 arasında tüketici fiyat endeksi ile gayrisafi yurt içi hasıla artışının tamamı dikkate alınırken, 2008 sonrasında hasıla artışının yalnızca yüzde 30'u hesaba katılıyor. Bu durum, prime esas kazançların güncelleme aşamasında giderek düşmesine yol açıyor.

En düşük aylığın tabanı nasıl değişti?

En düşük emekli aylığı tabanında da gerileme görülüyor. 2000 öncesinde en düşük göstergenin yüzde 70'i olan alt sınır, 2000-2008 arasında asgari ücretin yüzde 35'i olarak belirlenmişti.

2008 sonrasında ise alt sınır "ortalama aylık kazancın" yüzde 35'ine çekildi. Güncelleme katsayısı nedeniyle ortalama aylık kazancın düşük kalması ve aylıkların altı ayda bir yalnızca enflasyon oranında artırılması, maaşların yıllar içinde erimesine yol açıyor.

Yüzde 97,93'ten yüzde 65,44'e

Makaledeki verilere göre 8 bin 195 prim günüyle 1 Temmuz 2002'de bağlanan bir emekli aylığı, o dönem asgari ücretin yüzde 97,93'üne denk geliyordu.

Bu oran 2012'de yüzde 55,76'ya geriledi, 2026 ocak ayında ise yüzde 65,44 olarak hesaplandı.

Önerilen model nasıl işleyecek?

Model, 5510 sayılı Kanun'da köklü bir değişikliğe gidilmeden prime esas kazançların güncel asgari ücret değeri üzerinden hesaplanmasını öngörüyor.

Buna göre emekli aylıkları, bağlandığı tarihteki asgari ücrete olan oranı korunarak ödenecek. Ocak aylarında maaşlar yeni asgari ücrete oranlanarak güncellenecek.

Temmuz dönemlerinde asgari ücrete zam yapılırsa maaşlar aynı oranda artacak; zam yapılmazsa altı aylık tüketici fiyat endeksi oranında artırılacak. Mevcut emeklilerden 2000 öncesi emekli olanların aylıkları Aralık 1999, sonrakilerin aylıkları ise emekli oldukları dönemdeki asgari ücret oranına göre yeniden düzenlenecek.

Örnekte 23 bin 920 liralık fark çıkıyor

Çalışmada modelin etkisi somut bir örnekle gösterildi. 2000-2024 yılları arasında prime esas kazancı üç asgari ücret düzeyinde olan ve 1 Şubat 2025'te emekli olan bir kişinin aylığı, mevcut sistemde Temmuz 2026 itibarıyla 43 bin 954 lira olarak ödeniyor.

Asgari ücret endeksli model uygulandığında aynı kişinin aylığı, Ocak 2026'daki 33 bin 30 liralık asgari ücret üzerinden 57 bin 637 liraya çıkıyor. Temmuz ayındaki yüzde 17,76'lık enflasyon artışıyla birlikte tutar 67 bin 874 liraya ulaşıyor. Aradaki fark 23 bin 920 lira.

Bütçeye maliyeti uyarısı yapıldı

Makalede, emeklilerin enflasyondan en fazla etkilenen kesim olduğuna dikkat çekilerek aylıkların günün ekonomik koşullarına uyarlanmasının sosyal güvenlik sisteminin güvenilirliği açısından gerekli olduğu vurgulandı.

Ancak sistem değişikliğinin kamu bütçesine ek maliyet getireceği ve kısa vadede uygulanmasının zor olduğu belirtildi. Bu yükün karşılanması için bütçeye gelir getirici faaliyetlere ağırlık verilmesi gerektiği kaydedildi.