Meslek liseli istihdam yerine yükseköğrenimi tercih ediyor

Eğitim-Bir-Sen Stratejik Araştırmalar Merkezi (EBSAM) hazırladıkları ‘Mesleki ve Teknik Eğitimin Son On Yılı ve Geleceği: Tespitler ve Öneriler’ başlıklı Odak Analiz çalışmasının sonuçlarını açıkladı. Raporda, nitelikli insan kaynağı yetiştirilmesi ve istihdam odaklı politikaların acilen hayata geçirilmesi gerektiği ifade edildi.

ORTALAMANIN ALTINDAYIZ

Araştırma sonuçlarına göre, Türkiye’de mesleki ve teknik ortaöğretimdeki öğrenci sayısı 1 milyon 681 bin olmasına rağmen, ortaöğretim içindeki payı son on yılda yüzde 36’dan yüzde 31,5’e geriledi. OECD ülkelerinde mesleki programlardaki öğrenci ortalaması %44 iken, Türkiye bu ortalamanın oldukça altında kaldı. Raporda, mesleki eğitimin cazibesini artırmak için kapsamlı politikalar geliştirilmesi gerektiği vurgulandı.

HUKUKİ HAKLAR YETERSİZ

Mesleki eğitim merkezlerine kayıtlı öğrenci sayısı 2016’da 36 bin 619 iken, 2025’te 420 bin 330’a yükseldi. Bu artışa rağmen, merkezlerin öğrenci ve velilere tanıtımı, rehberlik hizmetleri ve sektör iş birlikleri yetersiz bulunuyor. Araştırmada, mesleki eğitim merkezlerinin “cazibe merkezleri” hâline getirilmesi için tanıtım, rehberlik ve hukuki hakların güvence altına alınması önerildi.

‘ÖZEL’İN KATILIMI DÜŞÜK

OECD ülkelerinde mesleki eğitimde özel sektör payı ortalama yüzde 23 iken, Türkiye’de bu oran sadece yüzde 6,4. Raporda, özel sektörün mesleki eğitime daha fazla katılımını sağlayacak teşvik mekanizmalarının devreye alınması çağrısı yapıldı.

MEZUNLAR KAÇIYOR

Genelde mesleki ve teknik ortaöğretim kurumlarından yeni mezun olmuş gençlerin çoğunluğunun işgücüne katılarak istihdamda yer almaları beklenir. Araştırmadaki tespitlere göre, mesleki ve teknik ortaöğretimden mezun olan öğrencilerin büyük çoğunluğu üniversite sınavına başvuruyor. Son iki yılda mesleki ve teknik ortaöğretimden yeni mezun olup üniversite giriş sınavına başvurmayan mezunların sayısının çok azaldığı, nerdeyse yeni mezunların tamamına yakınının üniversite giriş sınavına başvurduğu görülmekte. 2023’te mesleki ve teknik ortaöğretimden yeni mezun olan 334 bin 880 kişiden 313 bin 719’u üniversite giriş sınavına başvururken 2024 yılında ise yeni mezun 360 bin 81 kişiden 352 bin 545’i başvurmuş. Son on yıllık veriler incelendiğinde mesleki ve teknik ortaöğretimden yeni mezun olup üniversite giriş sınavına başvuran arasındaki farkın çok fazla olmadığı görülmekte. Bunların da çoğunluğunun yükseköğretimde lisans programlarına yerleştiği ortaya çıktı.

Dolayısıyla mesleki ve teknik ortaöğretimden yeni mezun olan öğrenciler hemen işgücüne katılıp istihdamda yer almak yerine yükseköğrenim almayı tercih etmekte.

ERKEN YÖNLENDİRME BELİRLEYİCİ

Almanya, Japonya, Finlandiya, Birleşik Krallık ve Güney Kore örneklerine baktığımızda; mesleki eğitimin başarısında erken yönlendirme, iş-okul iş birliği, esnek geçişler ve ömür boyu öğrenme mekanizmalarının belirleyici olduğunu göstermekte. Mesela erken yönlendirmenin eyalet-okul iş birliği içerisinde yürütüldüğü Almanya’da 25-34 yaş arası genel lise mezunlarının 2024 yılı istihdam oranları %69,2 iken mesleki ve teknik lise mezunların istihdam oranları %89,3. Bu doğrultuda Türkiye’de de mesleki eğitimin itibarı, yönlendirme süreçleri ve istihdam teminatı birlikte ele alınarak yeniden yapılandırılmalı.

Mahmut ÖZAY