Kuzey Kutbu üzerindeki atmosferin üst katmanlarında sıra dışı bir gelişme yaşanıyor. Kuzey Yarım Küre'nin bazı bölgelerinde soğuk hava dalgasını tetikleyebilen kutup girdabı, bugüne kadar kaydedilen en erken tarihte zayıflayarak dağıldı. Aynı dönemde tarihsel olarak güçlü seyreden El Nino da devrede. İki gücün karşı karşıya gelmesi, kış hava koşullarını belirsiz hâle getiriyor.

Kutup girdabı nedir?

Kutup girdabı, atmosferin yüksek katmanlarında yer alan ve Kuzey Kutbu'nun dondurucu havasını sıkıca sararak kutup çevresinde hapseden güçlü bir rüzgar kuşağı olarak biliniyor.

Bu yapı her sonbaharda, güneşin dünyanın tepesinde batması ve karanlık kutup gecelerinin başlamasıyla oluşuyor.

Yeryüzünden 16 ila 48 kilometre yukarıda

Kutup girdabı, dünya yüzeyinin yaklaşık 16 ila 48 kilometre yukarısındaki stratosfer tabakasında yer alıyor.

Bu kadar yüksekte bulunmasına rağmen, Kuzey Yarım Küre'nin kış hava modellerini şekillendirmede güçlü bir rol oynayabiliyor. Girdabın zayıfladığı dönemlerde kutup havası güneye doğru taşabiliyor.

"Büyük ani stratosferik ısınma" yaşanıyor

Son birkaç haftadır kutup girdabı giderek zayıfladı. Stratosferdeki hava, kutup girdabı rüzgarlarının tersine döndüğü ve "büyük ani stratosferik ısınma" olarak bilinen bir doğa olayı kapsamında değişime uğradı.

Bu olayın bu kadar erken bir tarihte gerçekleşmesi, kayıtlarda ilk kez görülüyor.

El Nino aynı anda devrede

Girdabın dağılmasıyla eş zamanlı olarak, genellikle küresel sıcaklıkları artıran ve tarihsel olarak güçlü seyreden El Nino da etkisini sürdürüyor.

Bu durum, hava koşulları üzerinde hakimiyet kurmak için atmosferik bir mücadeleye zemin hazırlıyor.

Hangi taraf galip gelecek?

Uzmanlara göre hangi tarafın baskın geleceği henüz netlik kazanmadı. Girdabın dağılması soğuk hava dalgalarını, El Nino ise ılıman geçen bir kışı işaret ediyor.

Bu nedenle kışın nasıl geçeceğine ilişkin kesin bir tahmin yapılamıyor. İlk etkilerin önümüzdeki haftalarda görülmesi bekleniyor.

Önceki rekor 28 Kasım'dı

Büyük stratosferik ısınma olayları genellikle ocak ile mart ayları arasında meydana geliyor. Daha önceki en erken olaylar ise hem 1968 hem de 2025 yıllarında 28 Kasım'da kaydedilmişti.

Wisconsin-Madison Üniversitesinden meteorolog Andrea Lopez Lang, bu yılki durumu "olağanüstü derecede benzersiz" sözleriyle değerlendirdi.

Bozulmanın neden bu kadar erken yaşandığı henüz bilinmiyor. Bazı araştırmalar El Nino'yu daha zayıf bir kutup girdabı ve daha sık görülen bozulmalarla ilişkilendirdiği için El Nino'nun rol oynamış olabileceği değerlendiriliyor. St Andrews Üniversitesinden atmosfer bilimci Simon Lee ise bundan henüz emin olmadıklarını söyledi.

Lopez Lang, "Mevsimin o kadar erken bir döneminde gerçekleşiyor ki tarihsel verilerimiz şu anda olup bitenleri tam olarak açıklamaya yetmiyor" ifadelerini kullandı.