Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi, TBMM çatısı altındaki yasama faaliyetlerinin etkisini büyük oranda azalttı. Temmuz 2018’de geçilen yeni sistem ile TBMM de adeta baypas edildi. Kritik çok sayıda uygulama, “Torba yasa” adı verilen ve ilgisiz çok sayıda düzenlemeyi içeren kanun teklifleri ya da Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri ile hayata geçirildi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından yürürlüğe konulan kararnameler ve Meclis’te AK Parti ve MHP ortaklığının çıkarttığı yasalar, Anayasa Mahkemesi’nin (AYM) işyükünü de katladı. İptal davası ve itiraz yolu kullanılarak yüksek mahkemeye taşınan çok sayıda düzenlemede, “Anayasa’ya aykırılık” hükmüne ulaşıldı.

JET KANUNLAR

Muhalefetin, “Saray koridorlarında hazırlanıyor” eleştirisini yönelttiği kanun tekliflerinin yasalaşma süresi de 20 yılda çarpıcı şekilde kısaldı. Bir kanun teklifinin TBMM Başkanlığı'na sunulmasından Genel Kurul'da kabul edilmesine kadar geçen ortalama sürenin 2002’den 2026 yılına kadar 100 gün kadar kısaldığı görüldü.

2018 yılında Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'ne geçilmesinin ardından yasama ve yürütme ilişkileri Türkiye’de, yoğun şekilde tartışılmaya başlandı. Yeni sistemle birlikte yürütme yetkilerinin Cumhurbaşkanlığında toplanması, TBMM'nin politika oluşturma ve denetim kapasitesinin zayıfladığı tartışmalarını da beraberinde getirdi.

ORTALAMA 15 GÜN

Yasa tekliflerinin yasalaşma süresine yönelik veriler de “Yasa tekliflerinin kalitesi düştükçe yasalaşma süreleri kısalıyor” eleştirilerinin haklılığını ortaya koydu. Türkiye’de, 2002 yılında 121 gün olan bir yasa teklifinin yasalaşma süresi, 2012 yılında 48, 2022 yılında 22, 2026 yılında ise ortalama 15 güne kadar geriledi. Yasalaşma süresinin, komisyon aşamasından genel kurul aşamasına kadar TBMM'deki tüm süreçleri kapsadığı belirtildi.

ETKİSİZ ÇALIŞMALAR

Yasa tekliflerinin yasalaşma süresinin kısalmasına yönelik eleştiriler, komisyon çalışmalarının etkisizleşmesi konusunda yoğunlaştı. Muhalefet, tekliflerin ilgili ihtisas komisyonlarında yeterince tartışılmadan Genel Kurul'a sevk edildiğini ve teknik inceleme ve uzman değerlendirmelerinin sınırlı kaldığını ileri sürdü.

Muhalefete göre öte yandan, yasa teklifi üzerindeki denetim ve katkı olanakları da giderek azaldı. Milletvekillerinin teklifleri ayrıntılı inceleme, değişiklik önergesi hazırlama ve kamuoyunu bilgilendirme imkânları da daraldı. Meslek örgütleri, sendikalar ve akademisyenlerin görüşleri de yasama sürecine yeterince dâhil edilemedi.

Mustafa Bildiricin / Birgün