Anayasa Mahkemesi (AYM) Başkanı Kadir Özkaya, “Bireysel başvurunun etkili bir hak arama yolu olarak varlığını sürdürebilmesi, ihlal kararlarının gereğinin yerine getirilmesine ve benzer ihlallerin ortaya çıkmasını önleyecek tedbirlerin alınmasına bağlıdır” dedi. Bireysel başvuru hakkının tanınmasının 14. yıl dönümünde konuşan Özkaya, bugüne kadar verilen ihlal kararlarının yüzde 99,9 oranında uygulandığını belirterek, yapay zekanın yargı süreçlerine entegrasyonuna dair mesajlar verdi.
AYM Başkanı Kadir Özkaya, Yüksek Mahkemeye bireysel başvuru hakkının tanınmasının 14. yıl dönümü kapsamında düzenlenen ‘Türk Anayasa Mahkemesinin Norm Denetimi Kararlarının Bireysel Başvuruya Etkisi’ temalı sempozyumun açılışında konuştu. Bireysel başvurunun hukuk devletinin güçlendirilmesine hizmet ettiğini belirten Özkaya, AYM, Yargıtay ve Danıştay arasında hiyerarşik bir ilişki bulunmadığını ifade etti.
Özkaya, anayasa yargısının doğrudan insan hayatına temas eden bir nitelik kazandığına işaret ederek, “Bireysel başvuru, olağan kanun yolu değildir. Anayasa, bireysel başvuruda olağan kanun yollarının tüketilmesini şart koşmuş, ayrıca kanun yolunda gözetilmesi gereken hususların bireysel başvuru kapsamında incelenemeyeceğini açıkça hükme bağlamıştır” dedi.
İhlal kararlarının uygulanma oranı
Yüksek Mahkemeye yapılan bireysel başvuru istatistiklerini paylaşan Özkaya, 14 yıllık süreçte toplam 756 bin 726 başvuru yapıldığını ve bunların 648 bin 410’unun (yüzde 85,7) karara bağlandığını aktardı. Özkaya, “Bugün itibarıyla Mahkememize yaklaşık 40 bin 769 bireysel başvuru yapılmış, yaklaşık 30 bin civarında başvuru sonuçlandırılmıştır” bilgisini paylaştı.
İhlal kararlarının hayata geçirilmesinin temel hakların korunmasındaki vazgeçilmez unsur olduğunu vurgulayan Özkaya, “Mahkememiz istatistiklerine göre 2013 yılından bugüne kadar verilen toplam 86 bin 849 ihlal kararının yüzde 99,9’u uygulanmıştır. Uygulama konusunda yaşanan sorunlar ise çok sınırlı sayıdaki somut olay ve bazı teknik hususlarla sınırlı kalmıştır” ifadelerini kullandı.
Yargıda ‘yapay zekâ’ dönemi
Avukatların 1 Ekim 2025 itibarıyla Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden bireysel başvuru yapabildiğini hatırlatan Özkaya, başvuruların yaklaşık yüzde 34’ünün elektronik ortamda gerçekleştiğini bildirdi.
Özkaya, TÜBİTAK iş birliğiyle bireysel başvuruların kabul edilebilirlik incelemelerinde kullanılacak yapay zekâ tabanlı bir karar destek sisteminin geliştirilmesinde sona yaklaşıldığını duyurdu. Teknolojinin yargıdaki konumuna ilişkin net bir sınır çizen Özkaya, “Yapay zekâ, hâkimin yerine geçmek için değil, hâkime ve yargısal karar alma sürecine destek olmak için kullanılmalıdır” değerlendirmesinde bulundu.
Hâkim ve savcılara ‘adalet’ uyarısı
Konuşmasının son bölümünde yargı mensuplarının sorumluluklarına ve adaletin tesisine değinen Özkaya, şu ifadeleri kullandı:
“Unutmayalım ki hangi inanç veya milliyetten olursa olsun adalet karşısında tüm insanlar eşittir. Bu nedenle nefsimizin arzusuna uyarak adaletten uzaklaşmamalıyız. Ayrıca şunu da unutmayalım ki Hak da halk da adil olanları sever. Onları korur ve şereflerini yükseltir. Unutmamamız gereken bir başka husus da hâkim ve savcıların cübbelerinin düğme ve cebinin olmadığıdır. Hepimiz her daim bunun ne anlama geldiğinin idraki içinde hareket etmek zorundayız.”
Sempozyuma Yargıtay Başkanı Ömer Kerkez, Danıştay Başsavcısı Cevdet Erkan, Yüksek Seçim Kurulu Başkanı Serdar Mutta, Hakimler ve Savcılar Kurulu (HSK) Başkanvekili Fuzuli Aydoğdu ve HSK 1. Daire Başkanı Turan Kuloğlu ile hukukçular katıldı.
T24