Ortadoğu’daki savaşın enerji piyasasında yarattığı sarsıntı Türkiye’de direksiyon başındaki vatandaşa yeni bir maliyet olarak dönüyor. ABD ve İsrail’in İran’a yönelik savaşı sonrası Hürmüz Boğazı’nın kademeli kapanmasıyla petrol akışına kesintiler artarken Brent petrol 100 dolar seviyesinin üzerine çıktı.
Küresel petrol fiyatlarındaki yükseliş, kur ve vergi yüküyle birleşince akaryakıt tabelaları da peş peşe değişti. Yılbaşında yaklaşık 53 lira olan benzinin litresi 80,40 liraya, 54 lira seviyesindeki motorin ise 93,50 liraya çıktı. Böylece benzindeki artış yüzde 52’yi, motorindeki artış yüzde 73’ü buldu. Pompada gelen peş peşe yükselişler vatandaşın kart harcamalarına da yansıdı. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB) haftalık verileri, sürücünün akaryakıt için ödediği faturanın ne kadar büyüdüğünü ortaya koydu.
18 Eylül ile biten haftada kartlardan akaryakıt için 50,7 milyar lira harcandı. Bir önceki hafta 45,8 milyar lira olan tutar, yalnızca yedi günde 4,8 milyar lira arttı. Akaryakıt tek başına toplam kart harcamalarındaki 18,7 milyar liralık haftalık yükselişin yaklaşık dörtte birini oluşturdu. Bu süreçte motorin fiyatları da 100 liranın üzerine çıkarak rekor seviyeyi görmüş ve psikolojik eşiği test etmişti. 2026’nın ilk haftalarında yaklaşık 26,5 milyar lira seviyesinde bulunan haftalık akaryakıt kart harcaması, eylül ortasında 50,7 milyar liraya ulaştı. Böylece yılbaşından bu yana nominal artış yüzde 91 oldu.
Geçen yılın aynı döneminde ise haftalık akaryakıt kart harcaması 29-30 milyar lira bandındaydı. Daha da geçmişe dönük bakacak olursak beş yıl önce tablo çok daha farklıydı. Eylül 2021’de haftalık kartlı akaryakıt harcaması 3-4 milyar lira civarında bulunurken, tüm sektörlerdeki haftalık kart harcaması toplamı 35-40 milyar lira seviyesindeydi. Pompa fiyatlarındaki değişim de beş yıllık farkı ortaya koydu.
Eylül 2021’de benzinin litresi 7,85 lira, motorinin litresi 7,40 lira, LPG’nin litresi ise 6,30 lira seviyesindeydi. Böylece beş yılda benzinin litre fiyatı 10 katına, motorin 13 katına, LPG ise yaklaşık 5,5 katına çıktı. Beş yıl önce 2 bin 825 liralık net asgari ücretle 360 litre benzin alınabiliyordu. O dönem tek bir 200 liralık banknotla 25,4 litre (neredeyse yarım depo) akaryakıt alınabilirken, bugün aynı banknotla ancak 2,5 litre benzin alınabiliyor. Finansmana erişimde yaşanan zorluklar, yüksek döviz kuru ve vergi yükü otomobile halihazırda ulaşımı zorlaştırırken, yükselen akaryakıt fiyatları da hem araç sahibi olanları hem de araç sahibi olmak isteyenleri düşündürüyor.
9 AYLIK TOPLAM TUTAR 1,4 TRİLYON LİRA
11-18 Eylül haftasında banka ve kredi kartlarıyla yapılan toplam harcama 661,4 milyar TL’den 680,1 milyar TL’ye yükselerek bir haftada 18,7 milyar TL arttı. Ancak artışın önemli bölümü vatandaşın günlük hayatında vazgeçilmez hale gelen kalemlerden geldi. Sadece bir haftada akaryakıt harcamaları yüzde 10,6 arttı. Tek başına 4,86 milyar TL’lik artış kaydeden akaryakıt, toplam harcama büyümesinin yaklaşık dörtte birini sırtladı. Yılbaşından bu yana akaryakıt istasyonlarında banka ve kredi kartlarıyla yapılan toplam harcama tutarı da yaklaşık 1 trilyon 414 milyar 800 milyon TL oldu. Kart kullanımındaki artışın en büyük bölümünü ise market ve alışveriş merkezi harcamaları oluşturdu. Bu kategorideki harcamalar 137,46 milyar TL’den 144,73 milyar TL’ye yükselerek 7,27 milyar TL arttı, oran olarak ise yüzde 5,3 oldu. Yalnızca bu iki kalem (market ve akaryakıt), toplam harcama artışının yüzde 65’ini oluşturdu. Yeme-içme harcamaları ise yüzde 4,6 düşüşle 41,51 milyar TL’ye geriledi.
KARAR