Dünya enerji piyasalarında son aylarda yaşanan dalgalanmanın önümüzdeki dönemde doğrudan benzin ve motorin fiyatlarına daha sert yansıyabileceği belirtiliyor. Washington Post’un enerji piyasası analistlerine dayandırdığı haberine göre İran savaşıyla başlayan arz sıkıntısı, Suudi Arabistan’ın petrol altyapısına yönelik saldırılar ve Rusya-Ukrayna savaşında rafinerilerin zarar görmesiyle yeni bir aşamaya geçti.
Gazete, özellikle ham petrolün rafinerilere ve dünya pazarlarına ulaştırılmasında kullanılan kritik güzergâhlarda yaşanan sorunların artık yalnızca petrol fiyatlarını değil, doğrudan benzin ve motorin arzını tehdit ettiğine dikkat çekti.
SUUDİ ARABİSTAN'IN KRİTİK PETROL HATTI DEVRE DIŞI
Küresel piyasa açısından en kritik gelişmelerden biri Suudi Arabistan’ın yaklaşık 1.200 kilometre uzunluğundaki Doğu-Batı petrol boru hattında meydana gelen hasar oldu.
Ülkenin doğusundaki petrol sahalarını Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu ihracat terminaline bağlayan hat, Hürmüz Boğazı’nı kullanmadan petrol ihraç edilmesini sağlayan başlıca alternatif güzergâh konumunda.
Reuters’a göre boru hattı saldırı öncesinde günlük yaklaşık 4 ila 5 milyon varil petrol taşıyordu. Bu miktar küresel petrol arzının yaklaşık yüzde 4-5’ine karşılık geliyor. Son incelemeler, saldırılarda hattaki üç pompa istasyonunun zarar gördüğünü gösteriyor.
Washington Post’un görüştüğü petrol altyapısı uzmanı Andrew Lipow ise hasarın fotoğraflarının önemli ölçüde tahribata işaret ettiğini, boruların, vanaların ve elektrik sistemlerinin değiştirilmesi gerekebileceğini belirtti. Lipow’a göre tamir süreci bir veya iki ayı bulabilir.
HÜRMÜZ'DEKİ PETROL TRAFİĞİ DE NORMALE DÖNMEDİ
Sorunu büyüten diğer unsur Hürmüz Boğazı’ndaki tanker trafiğinin savaş öncesi seviyelerin oldukça altında kalması. Reuters’ın Kpler verilerine dayandırdığı 18 Eylül tarihli haberine göre bir önceki gün Hürmüz Boğazı’ndan yalnızca dört emtia gemisi geçti. Son 10 günlük ortalama ise 16 gemi düzeyinde bulunuyor. Savaş öncesinde dünya petrol ve gaz ticaretinin yaklaşık beşte biri bu güzergâhtan geçiyordu.
Suudi Arabistan, Doğu-Batı hattındaki kesintiyi telafi edebilmek için Hürmüz üzerinden yaptığı sevkiyatları artırmaya ve petrolü Umman açıklarında gemiden gemiye aktararak müşterilere ulaştırmaya çalışıyor. Bu hamle petrol fiyatlarında kısa süreli bir gevşeme sağladı. Brent petrol 18 Eylül’de yüzde 2 civarında düşüşle 102,53 dolar seviyesine geriledi.
Ancak fiyatın hâlâ 100 doların üzerinde olması ve alternatif güzergâhların güvenliğine ilişkin belirsizlikler enerji piyasasındaki riskin sürdüğünü gösteriyor.
ASIL SIKINTI MOTORİNDE
Washington Post’un haberinde özellikle motorine dikkat çekiliyor. Ham petrol arzındaki sıkıntıya Orta Doğu ve Ukrayna savaşlarında rafinerilerin zarar görmesi de eklenirken, ham petrolün motorin ve benzine dönüştürülebileceği küresel rafineri kapasitesi üzerindeki baskı artıyor.
Gazetenin aktardığı piyasa uzmanları, mevcut toptan fiyat artışlarının henüz tamamen pompa fiyatlarına yansımadığı ve yeni artışların gündeme gelebileceği uyarısında bulunuyor.
Reuters da küresel motorin ihracatının geçen yıla göre sert biçimde gerilediğini; Orta Doğu’daki arz kayıpları, Rusya’nın rafineri kapasitesindeki düşüş ve savaş kaynaklı kesintilerin motorin piyasasında ciddi sıkışmaya yol açtığını bildiriyor. Avrupa’daki motorin vadeli fiyatları da varil başına 200 doların üzerine çıktı.
PETROLDEKİ ŞOK ARTIK DOĞRUDAN POMPAYA TAŞINIYOR
Akaryakıt piyasasındaki baskının önceki aylara göre daha riskli görülmesinin nedenlerinden biri de küresel piyasanın elindeki tamponların azalması.
Washington Post’a göre savaşın ilk dönemlerinde Çin’in petrol ithalatını azaltması, ABD ve diğer ülkelerin stratejik rezervlerinden yüz milyonlarca varil petrol piyasaya sürmesi ve Suudi Arabistan’ın Doğu-Batı hattını kullanması fiyat artışını sınırlayan üç önemli unsur olmuştu.
Ancak stratejik rezervlerin büyük bölümü kullanılırken Çin’in petrol talebi yeniden yükseldi. Buna şimdi Suudi boru hattındaki hasar da eklendi. Hürmüz trafiğinin de savaş öncesi seviyeye dönememesi, küresel petrol piyasasındaki hareket alanını daraltıyor.
KARAR