Yüksek enflasyon ortamı Türk lirasındaki değer kaybını artırırken, tedavüldeki en yüksek banknot olan 200 TL günlük hayatta ihtiyacı karşılamaktan giderek uzaklaşıyor. Artan fiyatlar karşısında nakdin alım gücü erirken, vatandaşlar artık yalnızca pahalı ürünlerde değil, sıradan harcamalarda bile nakit taşıma ve ödeme yapma zorluğu yaşıyor.

200 TL’lik banknot, bugün market alışverişinden kira ödemesine, düğün takısından ikinci el araç alımına kadar pek çok alanda yetersiz kalıyor. 5 bin ya da 10 bin liralık bir nakit ödeme, tüketici için ciddi bir lojistik problem hâline gelirken; para sayma, taşıma ve güvenlik endişesi günlük hayatın parçası oldu.

ATM’LER ALARM VERİYOR

Günlük para çekme limitlerinin enflasyon karşısında düşük kalması, özellikle yüksek tutarlı ödemelerde vatandaşları ATM’leri dolaşmak zorunda bırakıyor. Kimi zaman birkaç bankadan, parça parça çekilen nakitler çantalarla taşınıyor. Bu durum hem zaman kaybına hem de güvenlik risklerine yol açıyor. Ayrıca maaş dönemlerinde ATM’lerde yoğunluklar yaşanıyor.

Nakitin fiziksel yükü, sosyal hayatı da dönüştürmüş durumda. Düğünlerde takı ve nakit geleneği yerini giderek IBAN’lı davetiyelere bırakıyor. “Nakit getirmeyin” notu düşülen davetler yaygınlaşırken, takı merasimleri âdeta para teslim törenine dönüşüyor. Davetliler için zarfa sığmayan banknotlar, düğün sahipleri içinse sayma ve muhafaza sorunu oluşturuyor.

Konut piyasasında da tablo benzer. Depozito, kira ve emlak komisyonu gibi kalemlerin aynı anda ödenmesi, kiracıları çanta dolusu parayla dolaşmaya zorluyor. “Evi tutmak için para taşımak” artık başlı başına bir sorun olarak öne çıkıyor. Kuyumcularda da aynı durum gözleniyor. Çöp torbaları ile paralar taşınıyor. Pazarda ya da küçük esnaf alışverişlerinde, file hafiflerken cüzdan ağırlaşıyor. Bozuk para sıkıntısı, yüksek banknot sayısı ve para üstü problemleri hem satıcıyı hem tüketiciyi zorluyor.

Artan nakit ihtiyacı, güvenlik endişelerini de büyütüyor. Özellikle kadınlar ve yaşlılar için yüksek miktarda para taşımak hırsızlık ve kapkaç riskini artırıyor.

KART İLE ÖDEMELER ÇOK DAHA SAĞLIKLI

Ekonomistler, nakit taşımanın külfet haline gelmesini yüksek enflasyon ve banknotların alım gücündeki hızlı erimeyle açıklıyor. Uzmanlara göre tedavüldeki en büyük banknot olan 200 TL'nin günlük harcamalarda yetersiz kalması, teknik olarak daha yüksek kupürlü banknot tartışmasını gündeme getirse de bunun tek başına çözüm olmayacağı vurgulanıyor. Yeni banknot basımının kısa vadede nakit kullanımını rahatlatabileceği, ancak enflasyonla mücadele sağlanmadığı sürece paranın değer kaybını durduramayacağı ifade ediliyor. Bu nedenle ekonomistler, nakit bağımlılığının azaltılması ve kredi kartı, temassız ödeme ve dijital ödeme sistemlerinin daha yaygın kullanılması gerektiğine dikkat çekiyor.

Ancak kart kullanımının da yüksek faiz ve borçlanma riski nedeniyle dengeli yönetilmesi gerektiği, asıl kalıcı çözümün fiyat istikrarının sağlanması olduğu görüşü öne çıkıyor.

Kaan ZENGİNLİ