Ortak hareket eden firmalar ve kurumların içindeki işbirlikçileri, kamunun düzenlediği yemek ihalelerini tekeline aldı. Yemek sayısı vererek ihaleye çıkan idare, şirketlerden öğün başı yaklaşık maliyet teklifi istiyor. Firmalar da çeşit, kullanılan malzeme, gramaj, işçilik ve benzeri faktörleri dikkate alarak ortalama bir maliyet çıkarıyor. İhaleleri tartışmalı hale getiren süreç bundan sonra başlıyor. İhale verilmek istenen firma ve birlikte hareket eden 7-8 şirket, öğün başı fahiş denilebilecek yaklaşık maliyet teklifi veriyor. Ortak hareket eden bu firmalar birbirine çok yakın teklif vererek yaklaşık maliyet sınır değerini yukarıya çekiyor. Bu yolla hem sınır değerinin altında kaldığı için düşük teklif veren firmalar eleniyor, hem de maliyet yukarı çekildiği için devletten alınacak ücret, fahiş seviyelere çıkıyor. Organize yapıların bu oyunu yüzünden rekabet ortamı sağlanamadığı ve maliyetler şişirildiği için, devlet her yıl milyarlarca lira zarara uğruyor.
15 İHALEDE 12,3 MİLYAR TL VURDULAR
Söz konusu organize yapı, 2024-2026 yılları arasında yapılan 15 ihalede 12 milyar 175 milyon 771 bin TL’ye ihale edilebilecek işleri 24 milyar 526 milyon 163 bin TL’ye aldılar. Bu da devletin kasasından fazladan 12 milyar 350 milyon 392 bin TL çıkması anlamına geliyor. Ayrıca, bu yıl içinde gerçekleşen Şanlıurfa ve Balıkesir’deki hastane yemek ihaleleri de dikkat çekti.
DEVLETİ 2,8 MİLYAR TL ZARARA UĞRATAN İHALELER İPTAL
Şanlıurfa’daki hastane yemek ihaleleri 2 kısıma bölündü. 12 Ağustos 2026 tarihli “16 milyon 135 bin adetlik” 1. kısım yemek ihalesinde birim maliyet 246,68 TL, “18 milyon 379 bin 200 adetlik” 2. kısım yemek ihalesinde birim maliyet 274,07 TL olarak belirlendi. 1 milyar 276 milyon 789 bin TL ve 2 milyar 198 milyon 668 bin TL’ye yapılabilecek işler toplamda 2 milyar 837 milyon 511 bin TL ve 3 milyar 445 milyon 936 bin TL teklif veren firmalarda kaldı. Piyasa şartları ve emsal devlet hastanelerinin ihalelerine göre 2 kattan fazla belirlenen yaklaşık maliyetler nedeniyle, devlet 2 milyar 807 milyon 990 bin TL zarara uğrayacaktı. İhaleye katılan firmalardan Nur Grup’un Kamu İhale Kurumu’na şikayeti üzerine, ihale Kamu Hastaneleri Genel Müdürlüğü’nce iptal edildi. Yeniden ihaleye çıkılacak.
BALIKESİR’DEKİ YEMEK İHALELERİ DE İPTAL EDİLMELİ
Devletin zararına olacak benzer bir ihale de 11 Eylül 2026 tarihinde Balıkesir’de gerçekleşti. 1. kısım yemek ihalesinde birim maliyet 273,75 TL, 2. kısım yemek ihalesinde birim maliyet 272,60 TL, 3. kısım yemek ihalesinde ise birim maliyet 272,52 TL olarak belirlendi. Belirlenen yüksek yaklaşık maliyetler nedeniyle sınır değerin altında kalan firmalardan açıklama istenirken, ihale süreci devam ediyor. Sektörde faaliyet gösteren dürüst firmalar, Balıkesir’de devleti 707 milyon 44 bin TL zarara uğratacak söz konusu bu 3 yemek ihalesinin de iptal edilmesini bekliyor.
ADLİ MAKAMLARIN HAREKETE GEÇMESİ BEKLENİYOR
Son dönemde kamu kaynaklarına zarar veren odaklara karşı yürütülen kararlı mücadele, toplum vicdanında olumlu karşılık buluyor. Sektör temsilcileri ve kamuoyu, uzun yıllardır kurumlar içindeki bazı yapılarla koordineli hareket ederek kamuyu milyarlarca lira zarara uğrattığı iddia edilen bu ihale ağlarının da mercek altına alınmasını talep ediyor. Şanlıurfa'daki iptal kararının bir milat olması gerektiğini belirten kaynaklar, benzer iddiaların odağındaki tüm ihalelerin adli ve idari makamlarca titizlikle soruşturulmasını ve sorumluların yargı önünde hesap vermesini bekliyor.
Teklif süresini uzatmayıp fiyatı yukarı çektiler
Organize yapı, ihale fiyatını “yaklaşık maliyet” tezgâhının yanı sıra başka yollarla da yukarı çekiyor. Onlardan birisi de “teklif süresi”. Teklife çıkıldıktan sonra firmalara tekliflerinin geçerli olup olmadığına yönelik süre tanınıyor. Yapı içinde yer alıp düşük teklif veren firmalar teklif süresini uzatmayınca, fiyat otomatikman yapının istediği seviyeye yükseliyor. Adana’da 5 Mart 2026’da yapılan “15 milyon 163 bin adetlik” hastane yemek ihalesi bunun en somut örneği. Birim maliyet 148,49 TL olarak belirlendi. İhaleye 10 firma katıldı. 80,08 TL ve 88,98 TL birim maliyetiyle teklif veren ilk iki firma, sınır değerin altında kalıp elendi. 98,71 TL, 103,12 TL, 107,93 TL, 109,56 TL, 116,72 TL, 118,40 TL birim maliyetiyle teklif veren 6 firma da teklif süresini uzatmayınca, ihale 148,17 TL birim maliyeti teklifi veren 9’uncu firmada kaldı. 1 milyar 214 milyon 328 bin TL’ye yapılabilecek iş, 2 milyar 246 milyon 711 bin TL’ye verildi. Devletin kasasından fazladan 1 milyar 32 milyon 383 bin TL çıktı.
“Ayşekadın” demeyince elendi
Organize yapı içerisinde olmayan ve tüm bu oyunlara rağmen ihaleyi kazanma şansı bulunan firmalar, türlü metotlarla saf dışı bırakılıyor. İşte en akılda kalanlardan bazıları:
Organize yapı dışındaki bir firma, teklifinde “Ayşekadın sırık fasulye” yerine “taze fasulye” yazdığı için elendi. Bir başka firma da “şekerpare kuru kayısı” yerine “kuru kayısı” ifadesi kullandığı için saf dışı kaldı.
Şartnameye ihaleyle ilgisi olmayan maddeler de konuluyor. Yemek idare mutfağında yapılacağı halde firma mutfağından işin niteliği ile ilgisi olmayan analizler isteniyor. Böylece ihaleye katılım düştüğü için fiyatlar organize yapı tarafından şişiriliyor.
Tek tip şartname ve merkezi maliyet komisyonu şart
Tek tip şartname ve bakanlıklar bünyesinde kurulacak merkezi maliyet komisyonları ile milyarlarca liralık soygun düzeninin kökten bitirilebileceği belirtiliyor.
Türkiye genelindeki tüm kamu kurumları için standart “tek tip şartname” zorunlu kılınmalı. Bu şartnamede tüm firmaların eşit şekilde katılabileceği, sadece yemek işi ile ilgili matbu/temel belgelerin isteneceği, ucu açık iptal gerekçesi veya haksız itiraz konusuna neden olacak hiçbir esnek maddenin eklenemeyeceği hukuki zemin oluşturulmalı.
Yaklaşık maliyet belirleme yetkisi yereldeki şüpheli komisyonların inisiyatifinden tamamen alınmalı. Yılda 2 kez, gıda ve işçilik endekslerine göre “gerçekçi yaklaşık maliyet”, doğrudan bakanlıklar bünyesinde kurulacak, işini dürüst ve şeffaf şekilde yapan bağımsız merkezi komisyon tarafından belirlenmeli ve tüm taşraya zorunlu referans olarak dikte edilmeli.
Gökhan ÖZTÜRAN