İşsizlerin büyük çoğunluğu işsizlik ödeneğinden faydalanamıyor, hak kazananların aldığı ödenek ise karın doyurmaya bile yetmiyor. Fon’un işsizleri koruma işlevi giderek zayıflarken kaynakları, işverenlere teşvik ve destek adı altında aktarılıyor.
İşsizlik Sigortası Fonu, işçinin brüt ücretinden yapılan yüzde 1’lik kesinti, işverenin işçi adına ödediği yüzde 2’lik katkı ve devletin yüzde 1’lik payıyla büyüyor. Şubat itibarıyla Fon'un toplam varlığı, 678,5 milyar TL'ye ulaştı. Buna karşın ağır koşullar nedeniyle az sayıda işsiz, ödenekten yararlanabiliyor. Hak kazanabilmek için kendi isteği dışında işsiz kalan sigortalının işten ayrılışın ardından 30 gün içinde İŞKUR’a başvurması, iş sözleşmesinin sona ermesinden önceki son 120 gün çalışmış olması ve son üç yıl içinde en az 600 gün prim ödemiş olması gerekiyor. Bu sıkı kriterler, Fon'un kapsamını daraltırken milyonlarca işsizi de kapının dışında bırakıyor.
İşsizlik Sigortası Fonu Şubat 2026 bülteni, Fon'un işsizler için bir güvenceye dönüşemediğini bir kez daha ortaya koydu. Mart 2002’den bu yana 22 milyon 942 bin 902 kişi işsizlik ödeneğine başvurdu, yalnızca 12 milyon 263 bin 161 kişi ödenek almaya hak kazandı. Başka bir ifadeyle başvuran yaklaşık her iki işsizden biri fondan yararlanamadı.
İşsizlik ödeneğini yararlanma koşullarının ağırlaşması ile işsizlerin büyük bölümü kullanamıyor. TÜİK'in son verilerine göre resmi işsiz sayısı Ocak 2026’da 2 milyon 819 bin kişi oldu. Aynı döneme ilişkin İşsizlik Sigortası Bültenleri’ne göre işsizlik ödeneği alabilenlerin sayısı 553 bin 497 oldu. Böylece Ocak 2026’da resmi işsizlerin sadece yüzde 19,6’sı işsizlik ödeneği alabildi. Yüzde 80,4'üne karşılık gelen yaklaşık 2,3 milyon işsiz ise ödenekten faydalanamadı.
ORTALAMA ÖDENEK 14 BİN TL
İşsizlik ödeneğinden yararlanabilen sınırlı sayıdaki işçi de insanca yaşamaya yetecek düzeyde bir ödeme alamıyor. İşsizlik maaşı, sigortalının çalıştığı son dört ay içindeki aylık kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama brüt kazancının yüzde 40'ı olarak hesaplanıyor.
Ocak 2026’da yeni hak kazanan ve devam edenlerle birlikte 553 bin 497 kişi için toplam 7 milyar 831 milyon 538 lira ödeme yapıldı. Böylece Ocak ayında ortalama işsizlik ödeneği 14 bin 149 lira oldu. Şubat’ta ise işsizlik ödeneğinden faydalanan kişi sayısı 540 bin 301'e geriledi. Bu dönemde yapılan toplam ödeme 7 milyar 681 milyon 297 bin lira oldu. Ödeme başına ortalama işsizlik ödeneği tutarı yaklaşık 14 bin 217 lirada kaldı.
İşsizlik maaşının miktarı aylık asgari ücretin brüt tutarının yüzde 80'ini geçemiyor. 2026 için belirlenen brüt asgari ücret 33 bin 30 lira düzeyinde bulunuyor. Yasaya göre 2026’da en düşük (taban) işsizlik ödeneği 13 bin 212 TL brüt, en yüksek (tavan) ise 26 bin 424 TL brüt olarak belirlendi.
Ancak işsizlik ödeneğinin ortalaması, brüt asgari ücretin yüzde 43'ünü ifade eden 14 bin 217 lira düzeyinde kalıyor. Verilere göre ortalama işsizlik ödeneğinin dipte gerçekleştiği görülüyor. Ayrıca prim gün sayısına bağlı olarak işsizlik ödeneği en az 6 ay en fazla 10 ay alınabiliyor.
FON GİDERİNİN ÇOĞU İŞVERENE
Fon’un gelir-gider tablosu da dikkat çekici veriler içeriyor. 2026’nın Ocak-Şubat döneminde Fon’un toplam geliri 103 milyar 549 milyon liraya ulaşırken toplam gideri 53 milyar 496 milyon lira oldu. Aynı dönemde işsizlik ödeneği için 17 milyar 997 milyon lira harcandı. İşverenlere “teşvik ve destek ödemeleri” kaleminden 14 milyar 606 milyon liralık harcama yapıldı. Fon’un işveren ağırlıklı kullanımını gösteren bir diğer kalem olan İşbaşı Eğitim Programları için ise 6,8 milyar TL harcandı. Böylece işverene aktarılan tutar Ocak-Şubat döneminde 21,4 milyar TL’ye çıktı. Böylece iki ayda fon giderlerinin yaklaşık yüzde 40’ı işverenlerle ilişkili kalemlere yönelirken işsizlere yapılan doğrudan ödeme, giderin yüzde 33,6'sı düzeyinde kaldı.
Havva Gümüşkaya / Birgün