Etiket fiyatını değiştirmeden gramaj düşürme ve hizmet içeriğini azaltma kurnazlığı olarak bilinen 'shrinkflation' (gizli zam), market raflarından çıkarak hizmet ve sanayi sektörünün geneline yayıldı. Vatandaş etiket üzerinde bir zam görmediğini sansa da aynı parayla her geçen gün daha az ürün ve hizmet satın almak zorunda kalıyor.
1. Market Rafları ve Restoranlar: Gramaj Düşüyor, İç Malzeme Çalınıyor
Gıda Ürünleri: Örneğin 100 gramı 50 TL olan bir çikolata veya peynir 80 grama düşürülüp yine 50 TL'den satıldığında etiket değişmiyor ancak ürünün kilogram fiyatı 500 TL'den 625 TL'ye fırlıyor. Vatandaş farkında olmadan %25 zamlı ürün alıyor.
Restoran ve Pastaneler: Lahmacunda kıyma, börekte peynir, sandviçte et miktarı azaltılıyor; döner, hamburger ve pizza porsiyonları ise sessiz sedasız küçültülüyor.
2. Hizmet ve Ulaşım: "İçini Boşaltma" Taktiği
Otel ve Konaklama: Oda fiyatları sabit görünse de eskiden her şey dahil paket içinde yer alan plaj kullanımı, minibar, transfer ve akşam organizasyonları paket dışına çıkarılarak ekstra fatura ediliyor.
Havayolları: Bilet fiyatı aynı kalsa da kabin bagajı hakkı daraltılıyor, ikramlar kaldırılıyor ve koltuk seçimi ücretli hale getiriliyor. Tüketici eski standart seyahat hakkı için bilet parasının yarısı kadar ek ödeme yapıyor.
3. Telekomünikasyon, Eğitim ve Otomotiv
Telekomünikasyon: Paket tutarı aynı kalırken GB miktarı düşürülüyor. Ayrıca paket süreleri 30 günden 21 güne çekilerek vatandaş yılda 12 yerine 17-18 kez paket almaya zorlanıyor.
Özel Ders: 90 dakika olan seans süreleri 60 veya 45 dakikaya indirilerek saatlik maliyetler katlanıyor.
Otomotiv: Araç liste fiyatı aynı tutulurken yedek lastik, park sensörü veya multimedya ekranı standart paketten çıkarılıp "ek opsiyon" adıyla satılıyor.
Tüketici Dernekleri: "Açıkça Ayıplı Hizmet"
Konuyu değerlendiren Tüketici Dernekleri Federasyonu yetkilileri, tüketicinin açık bir aldatmaca ile karşı karşıya olduğunu belirterek şu uyarıda bulundu:
"Tüketici Kanunu uyarınca satılan ürün ve hizmetin miktarında, kalitesinde veya içeriğinde yapılan her türlü kısıtlama açıkça 'ayıplı hizmet' ve 'yanıltıcı ticari uygulama' kapsamına girmektedir. İlgili kurumlar derhal harekete geçerek tüm sektörlerde denetimleri sıkılaştırmalı ve etiketlerde birim fiyat şeffaflığını zorunlu kılarak caydırıcı yaptırımlar uygulamalıdır."
Kaan Zenginli