ABD, İsrail ve İran hattında patlak veren, Suudi Arabistan ve Katar'ın enerji tesislerinin vurulmasıyla küresel bir arz krizine dönüşen savaşın Türkiye ekonomisine vereceği ilk büyük hasar için devletin zirvesi harekete geçti.
Yarın gece (Salıyı Çarşambaya bağlayan gece yarısı) pompaya yansıması beklenen ve motorinde 6 lira 69 kuruşu, benzinde ise 2 liranın üzerini bulacak olan "tarihi savaş zammı" öncesi başkentte kırmızı alarm verildi.
BLOOMBERG SIZDIRDI: HAZİNE BÜTÇE HESABI YAPIYOR
Dünyanın önde gelen finans ve haber kuruluşu Bloomberg, Ankara'daki kapalı kapılar ardında yürütülen "akaryakıt kalkanı" planını dünyaya duyurdu. Habere göre Hazine ve Maliye Bakanlığı kurmayları, artan petrol fiyatlarının tüketiciyi ezmesini önlemek amacıyla geçmiş yıllarda uygulanan "Eşel Mobil (Kademeli/Hareketli Vergi)" sistemini geri getirmek için yoğun bir çalışma yürütüyor.
Sistemin yeniden başlatılmasının bütçede yaratacağı milyarlarca liralık vergi kaybını (ÖTV geliri düşüşünü) hesaplayan bakanlık yetkililerinin, kararı bu hafta sonuna kadar netleştirmesi bekleniyor.
BAKAN ŞİMŞEK'TEN "ENFLASYON" MESAJI
Bloomberg'in kulis haberini güçlendiren en net sinyal ise doğrudan ekonominin patronundan geldi. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, X (eski adıyla Twitter) hesabından salı günü yaptığı paylaşımda isim vermeden Eşel Mobil hazırlığını doğrulayarak şu ifadeleri kullandı: "Jeopolitik gelişmelerin neden olduğu artan petrol fiyatlarının enflasyonist etkisini sınırlamak için çalışıyoruz."
EŞEL MOBİL SİSTEMİ NEDİR? VATANDAŞI NASIL KORUYACAK?
Türkiye'de akaryakıt pompa fiyatları; rafineri çıkış fiyatına Özel Tüketim Vergisi (ÖTV), Katma Değer Vergisi (KDV) ve dağıtıcı kar marjı eklenerek hesaplanıyor. Savaş nedeniyle brent petrol fiyatları fırladığında, bu artış otomatik olarak pompaya zam olarak yansıyor.
İlk kez 2018'deki kur krizi sonrası devreye alınan ve 2022'de rafa kaldırılan Eşel Mobil Sistemi ise tam bu noktada devreye giriyor. Sistem onaylanırsa; uluslararası piyasalardan kaynaklı fiyat artışları vatandaşa zam olarak yansıtılmayacak. Artış miktarı kadar rakam (örneğin motorindeki 6 lira 69 kuruşluk devasa artış), devletin o akaryakıttan aldığı ÖTV'den düşülerek karşılanacak. Böylece pompa fiyatı sabit tutulmuş veya çok daha az bir artışla sınırlandırılmış olacak. Devlet, vatandaşı korumak için vergi gelirinden fedakarlık edecek.
BÜTÇE Mİ, ENFLASYON MU? ZOR TERCİH
Türkiye ekonomisi halihazırda yüksek enerji ithalatı faturasıyla mücadele ediyor. Şubat ayında yıllık enflasyonun yüzde 31,5'e (Mart beklentisi aylık %2.5) tırmandığı bir ortamda, motorine tek seferde gelecek yaklaşık 7 liralık bir zammın tüm mal ve hizmetlere (özellikle gıda ve nakliyeye) anında yansıması ve enflasyon hedeflerini tamamen çökertmesi bekleniyordu.
Ekonomistler, Hazine'nin "bütçe açığı vermek" ile "hiper enflasyon sarmalına girmek" arasında zor bir tercih yapmak zorunda kaldığını, ancak savaşın olağanüstü koşulları nedeniyle Eşel Mobil şemsiyesinin açılmasının zorunlu hale geldiğini belirtiyor. Gözler şimdi Ankara'dan gelecek resmi kararda.
KARAR