Türkiye Genel Hizmetler İşçileri Sendikası (DİSK/Genel-İş) Araştırma Dairesinin (emar) hazırladığı Esnek Çalışma: Kısmi Süreli Çalışma Raporu, Türkiye’de kısmi süreli istihdamın resmi verilerin çok ötesine geçtiğini ortaya koydu.

TÜİK 2025 yılı için 4 milyon 502 bin kişinin kısmi süreli çalıştığını bunun da toplam istihdamın yüzde 13,8'i olduğunu açıkladı. DİSK/Genel-İş Araştırma Dairesi ise haftalık çalışma saatlerini baz alarak hesapladığı kısmi süreli istihdam oranının 6 milyon 776 bin kişiyle yüzde 20,8 olduğunu duyurdu. Son dört yılda yaklaşık 1,9 milyonluk artış kaydedilen kısmi süreli çalışma, özellikle kadınlar açısından güvencesizliğin temel biçimlerinden biri haline gelirken kayıt dışılığın bu alanda hızla kurumsallaştığına dikkat çekiliyor. Raporda kadınlarda kısmi süreli çalışma oranının yüzde 28,4’e yükseldiği belirtildi.

KAYITDIŞILIK ARTIYOR

Raporda esnek çalışma biçimlerinin çalışma hayatında giderek yaygınlaştığı ve hükümetin önümüzdeki döneme ilişkin politikasının da  merkezinde konumlandırıldığı hatırlatıldı. Kısmi zamanlı istihdamın kayıt dışılığın yoğunlaştığı ve kurumsallaştığı bir alan haline geldiği belirtildi. emar’ın araştırmasına göre tam zamanlı istihdamda yüzde 19,5 olan kayıt dışılık oranı kısmi süreli istihdamda yüzde 63,9’a yükseliyor.

Ayrıca milyonlarca kısmi süreli işçinin asgari ücretin ve dolayısıyla açlık sınırının altında ücretlerle çalıştığına dikkat çekildi.

3 KADINDAN 1’İ KISMİ SÜRELİ İSTİHDAMDA

Kısmi süreli çalışma oranları cinsiyete göre incelendiğinde, erkek işçilerin yüzde 17’si kısmi süreli istihdamda yer alırken bu oranın kadın işçilerde yüzde 28,4’e yükseldiği belirtildi. Bu veriler, kadın emeğinin güvencesiz ve esnek çalışma biçimleri içerisinde daha yoğun biçimde konumlandığı ifade edildi.

3 MİLYONDAN FAZLA EK İSTİHDAM SAĞLANABİLİR

emar’ın çalışmasına göre, 11 milyon 928 bin kişi, haftalık yasal çalışma süresi olan 45 saatin üzerinde çalışıyor. Bu fazla çalışma sürelerinin Tam Zamanlı Eşdeğer istihdama dönüştürülmesi halinde yaklaşık 3 milyon 306 bin kişilik bir ek istihdam potansiyelinin ortaya çıkacağı kaydedildi.

DİSK/Genel-İş Sendikası konuya ilişkin taleplerini şöyle sıraladı:

>> Kısmi zamanlı çalışma, istihdamın yaygın ve olağan bir biçimi olmaktan çıkarılarak istisnai bir çalışma türü olarak yeniden tanımlanmalıdır.

>> Kısmi zamanlı istihdamın yaygınlaştırılmasına yönelik politika ve teşvik uygulamalarına son verilmeli; temel istihdam biçimi olarak güvenceli, sürekli ve tam zamanlı çalışma esas alınmalıdır.

>> Kısmi zamanlı çalışanların sosyal güvenlik hakları tam ve eksiksiz biçimde güvence altına alınmalıdır. Ay içinde 30 günden eksik bildirilen sigortalıların sağlık ve emeklilik haklarından doğan kayıpları, sosyal devlet ilkesi doğrultusunda kamusal destek mekanizmalarıyla telafi edilmelidir.

>> Kısmi zamanlı istihdamda kayıt dışı çalışmayla mücadele, öncelikli bir politika alanı hâline getirilmelidir. Denetim mekanizmaları güçlendirilmeli, kısmi zamanlı ve kayıt dışı çalışmanın yoğun olduğu sektörlerde etkin ve düzenli denetimler artırılmalıdır.

>> Uzun ve aşırı çalışma süreleri etkin biçimde sınırlandırılmalıdır. Yasal haftalık çalışma süresi fiilen uygulanmalı, fazla mesai istisnai bir uygulama haline getirilmeli; uzun çalışma süreleri işçi sağlığı ve iş güvenliği açısından yaptırımlarla denetlenmelidir.

>> Gençlere yönelik istihdam politikaları, kısmi zamanlı ve güvencesiz işler üzerinden değil; güvenceli, tam zamanlı ve sürdürülebilir istihdam yaratacak şekilde yeniden yapılandırılmalıdır.

>> Kadın istihdamında kısmi zamanlı çalışmaya yönlendiren yapısal eğilimlerin önüne geçilmelidir. Bakım hizmetleri kamusal bir sorumluluk olarak ele alınmalı; kadınların esnek ve güvencesiz çalışma biçimlerine mahkûm edilmesi sona erdirilmelidir.

>> Kayıt dışı istihdamın yol açtığı sendikal örgütlenme engelleri hem fiilî hem de hukuki düzeyde ortadan kaldırılmalı; kısmi zamanlı ve kayıt dışı çalışmanın önlenmesine yönelik düzenlemeler güçlendirilmelidir.

>> Haftalık yasal çalışma süresi 40 saatte düşürülmeli; fazla çalışma sınırlandırılarak yeni istihdam olanakları yaratılmalıdır.

>> Sendikal örgütlenmenin önündeki en önemli engellerden biri olan esnek ve kayıt dışı istihdam politikalarından vazgeçilmeli; işçilerin örgütlenme özgürlüğünü güvence altına alan istihdam politikaları hayata geçirilmelidir.

Kısmi istihdam sayısı (bin) – Kısmi İstihdam oranı (%)
2021    4.878                           16,9
2022    4.945                           16,1
2023    5.072                           16
2024    6.043                           18,5
2025    6.776                           20,8

BİRGÜN