Sermaye piyasası uzmanlarının uzun zamandır manipülasyon iddialarına karşı göz göre göre büyüyen "ponzi" fonlar patladı.

Patlamanın etkisinin Borsaya sıçramasının ardından Finansal İstikrar Komitesi (FİK) dün sabah acil toplantı yaptı. Toplantının ardından yapılan açıklamada Borsa İstanbul ve sermaye piyasalarının işleyişine ilişkin temel veya yapısal bir risk bulunmadığını bildirdi. Merkez Bankası ise fonlama miktarının artırılacağını açıkladı.

Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) işlem yasakları, suç duyuruları ve lisans iptalleri kararı alsa da küçük yatırımcı enkazın altında kaldı. Ortaya çıkan enkazı ise devlet temizleyecek.

GÖZ GÖRE GÖRE GELDİ

Fon piyasasına ilişkin uyarılar son bir yıldır dile getiriliyor. Özellikle sıkı para politikasının uygulanmaya başladığı yüksek faiz döneminde fon yatırımcısı sayısı da portföy büyüklüğü de katlandı.

İşin yoğunlaştığı bu dönemde artan manipülasyon iddiaları Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek tarafından "Bazı fonlar üzerinden manipülasyonlar yapıldığını biliyoruz" denilerek doğrulanmıştı. Sermaye Piyasası Kurulu Başkanı İbrahim Ömer Gönül de yaptığı açıklamada fonların "yanlış kullanımına" karşı daha sert bir çerçeve çizileceğini duyurmuştu. Gönül, "Fonları bu şekilde kullanımlara izin vermekten çekinmeyiz" derken sorumluluğun portföy yönetim şirketleri ve portföy yöneticilerinde olduğunu vurgulamış ve "Gerekirse lisans iptali ve diğer tüm tedbirleri" uygulamaya kararlı olduklarını belirtmişti.

Ancak bu açıklamaların üzerinden yaklaşık bir yıl geçmesine rağmen ne SPK ne de Bakanlık manipülasyonları önlemek için harekete geçti. Küresel endeks sağlayıcı MSCI'nın Mayıs ayında başlayan uyarılarının son aylarda sertleşmesine kadar adım atılmadı. SPK, 19 Ağustos'ta yatırım fonlarını sil baştan düzenleyen köklü bir değişikliğe imza attı ve üzerine fiili dolaşım oranına yönelik yeni hesaplamayı devreye soktu.

Düzenlemenin ardından yatırım fonlarının portföy büyüklüğünde yaklaşık 134,1 milyar liralık bir kayıp yaşandı. Düzenlemeden ilk etkilenen grup Pusula fonları oldu. Bu çıkışlarda ilk sınırlı temerrüde düştüğünü açıklayan Pusula Portföy'ün Para Piyasası Fonu oldu. Bu dönemde net çıkış 100 milyar lirayı aştı.

Satışlar Tera'ya da yansıdı. Tera Portföy, Hisse Senedi Fonu TEF ile Para Piyasası Fonu TPA'nın katılma payı iade taleplerinde temerrüt oluştuğunu açıkladı. Şirket ayrıca popüler fonu TLY'nin de aralarında bulunduğu altı fonda ödeme koşullarını değiştirdi.

Tera Yatırım Yönetim Kurulu Başkanı Emre Tezmen ise yaptığı açıklamada yaşanan durumu "milletimiz ve finansal sistemimiz adına üzüntü verici bu tarihi sorumluluğa hemen ardından malum odaklarının son derece planlı, kasıtlı ve organize bir spekülatif atağına maruz kalmış bulunmaktayız" açıklamasında bulundu. Yaptığı hamaset dolu açıklamasında kullandığı ifadeler dikkat çekti.

GEÇ KALAN İPTALLER

Uzun süre sessiz kalan SPK, fon piyasasında yaşanan gelişmelerin ardından yeni tedbirleri duyurdu. Önceki gece yayımlanan haftalık bülteninde Kurul, Katılımevim, Gündoğdu Gıda ve Destek Finans Faktoring hisselerindeki işlemler nedeniyle suç duyurusunda bulunulmasına karar verdi.

Daha önce de Katılımevim hisselerinde manipülasyon nedeniyle 6 ay süreyle işlem yasağı getirilen kişilerin de aralarında bulunduğu çok sayıda isim hakkında işlem yasağı, lisans iptali kararı verildi. Katılımevim paylarındaki işlemler nedeniyle Pusula Portföy'e ve Pusula Portföy Yönetim Kurulu Başkanı Muhammed Yarız'ın da aralarında bulunduğu altı yönetici hakkında iki yıl süreyle işlem yapma yasağı getirildi. Toplam 38 kişi hakkında, Sermaye Piyasası Kanunu'nun piyasa dolandırıcılığına ilişkin maddesi kapsamında suç duyurusunda bulunulması kararlaştırıldı. Bazı isimler, birden fazla incelemede yer aldı. Gündoğdu Gıda paylarındaki işlemlere ilişkin incelemede, Katılımevim kararlarında da adı geçen sekiz kişi hakkında da suç duyurusu kararı alındı.

Öte yandan İnfo Yatırım ile Hedef Holding'in ortak başkanı Namık Kemal Gökalp de başka bir soruşturma kapsamında gözaltına alındı.

Tera Yatırım Yönetim Kurulu Başkanı Emre Tezmen hakkında ise yurt dışına çıkış yasağı getirildi. SPK, Tera Portföy bünyesinde toplam yaklaşık 9,7 milyar dolarlık büyüklüğe sahip dokuz fonda görev yapan İbrahim Bekçi hakkında Destek Finans Faktoring paylarındaki işlemler nedeniyle 7 yıllık işlem yasağı uygulanmasına ve lisansının iptal edilmesine karar verdi.

FONLARA KAYYUM ATANDI

SPK tarafından ayrıca Tera, Pusula, Hedef, Atlas, A1 Capital, Pardus ve Bulls Portföy'ün TEFAS'ta işlem gören bütün fonları alım ve satım yönünde işleme kapatıldı.

Yedi portföy yönetim şirketinin TEFAS'ın 16 Eylül verisine göre 123 fonun toplam büyüklüğü 1,16 trilyon lira, fonlardaki yatırımcı sayılarının toplamı 932 bin kişi.

Bu fonlardan 130'u kurulca tayin edilecek gösterge ile tasfiye edilecek. Fonların büyüklüğü 826 milyar lira, yatırımcı sayısı ise toplam 515 bin kişi.

Kurucu bazında Tera'nın 538 milyar TL büyüklüğündeki 5 fonu, Atlas'ın 78 milyar TL büyüklüğündeki 6 fonu, Pardus'un 71 milyar lira büyüklüğündeki 42 fonu, Pusula'nın 64 milyar lira büyüklüğündeki 12 fonu, Hedef'in 61 milyar lira büyüklüğündeki 31 fonu, Bulls'un 11 milyar lira büyüklüğündeki 15 fonu, A1 Capital'in 2 milyar büyüklüğündeki 9 fonu tasfiye edilecek.

PARA NASIL ALINACAK?

Tasfiye yönetimi ve takvimine ilişkin adımlar bekleniyor. SPK'nın bir iki gün içerisinde takvim açıklaması bekleniyor. SPK'nın Yatırım Fonları Tebliği'ne göre fon mal varlığı, tescil ve taahhütnamede yer alan ilkelere göre tasfiye edilip tasfiye bakiyesi katılma payı sahiplerine payları oranında dağıtılması gerekiyor. Ancak fonlardaki hisselerin birçoğu fon sahipleri tarafından balonlaştırılan hisselerden oluşuyor. Olması gerekenden çok yüksek fiyata çıkan hisselerde ise alıcı bulmanın zor olduğu ifade ediliyor. Bu nedenle şirket sahiplerinin mal varlıklarına el konulması gündeme gelebilir. Öte yandan Varlık Fonu'nun devreye girmesiyle taban yapan BİST 30 hisseleri toplanıyor.

Daha önce Tera Grup tarafından satış işlemlerinin tamamlandığı açıklanan Katılımevim ve İntrevim'in devlet bankası Emlak Katılım Bankası iştiraki tarafından satın alınacağı açıklandı.

Tera Holding ile işbirliği yapan Beşiktaş, Tera'nın yaşadığı gelişmelerden etkilendi. Kulübün hisseleri gelişmelerin ardından tabana oturdu.

Havva Gümüşkaya / Birgün